Gwiazdy (jezioro) – Wikipedia, wolna encyklopedia
Położenie | |
Państwo | |
---|---|
Region | |
Wysokość lustra | 155,1 m n.p.m. |
Morfometria | |
Powierzchnia | 187,5–210 ha |
Wymiary • max długość • max szerokość |
|
Głębokość • średnia • maksymalna |
|
Długość linii brzegowej | 12500 m |
Objętość | 29589,7 tys. m² |
Hydrologia | |
Klasa jakości wody | III (2021) |
Rzeki wypływające | |
Rodzaj jeziora | |
Położenie na mapie gminy Lipnica ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa pomorskiego ![]() | |
Położenie na mapie powiatu bytowskiego ![]() | |
![]() |
Gwiazdy (kaszb. Gwiôzdë, Gwiôzda) – jezioro rynnowe w północnej Polsce, w województwie pomorskim, w powiecie bytowskim, w gminie Lipnica. Położone na Równinie Charzykowskiej, w regionie Kaszub zwanym Gochami.
Położenie i opis
[edytuj | edytuj kod]Jezioro położone jest w południowej części powiatu bytowskiego, na terenie Równiny Charzykowskiej. Akwen otoczony w połowie lasami a w połowie terenami rolniczymi. Bezpośrednio nad jeziorem nie znajdują się żadne miejscowości, w niewielkiej odległości największą wsią jest Borowy Młyn. Zbiornik jest dość duży, posiada charakterystyczny wydłużony kształt, właściwy dla jezior rynnowych. Południowa część jest głębsza od północnej. Brzegi są strome, a rzeźba dna urozmaicona. Ze względu na znaczną głębokość, roślinność wynurzona jest skąpa i porasta niewielką część brzegów[1]. Z akwenu wypływa struga Gwiazda[2].
Hydronimia
[edytuj | edytuj kod]Jezioro pojawia się w źródłach w 1492 jako Quescien, a następnie Gwaszde (1565), Głęboka Gwiazda (1624), Gniazdego Jeziora (1664), Grosse Quesno See (1796), Gr. Quesen-See (1887), Gwiazdy (1936), Duże Gwiazdy (1965)[3]. Państwowy rejestr nazw geograficznych jako nazwę zestandaryzowaną akwenu podaje Gwiazdy, nie wymieniając nazw obocznych[4].
Morfometria
[edytuj | edytuj kod]Według danych Instytutu Rybactwa Śródlądowego powierzchnia zwierciadła wody jeziora wynosi 210 ha[5], natomiast A. Choiński, poprzez planimetrowanie na mapach 1:50 000, określił wielkość jeziora na 187,5 ha[6]. Jeziorna jednolita część wód powierzchniowych ma powierzchnię 200 ha[7].
Średnia głębokość zbiornika wodnego to 14 m, a maksymalna – 43,7 m. Objętość jeziora wynosi 29 589,7 tys. m³. Maksymalna długość jeziora to 5700 m, a szerokość 670 m. Długość linii brzegowej wynosi 12500 m[5].
Według Atlasu jezior Polski (red. J. Jańczak, 1997) lustro wody znajduje się na wysokości 155,1 m n.p.m., natomiast według numerycznego modelu terenu udostępnionego przez Geoportal lustro wody znajduje się na wysokości 154,8 m n.p.m.[8][5]
Według Mapy Podziału Hydrograficznego Polski leży na terenie zlewni dziewiątego poziomu Zlewnia jez. Gwiazdy[9]. Identyfikator MPHP to 292332241[9]. Powierzchnia zlewni całkowitej jeziora wynosi 24,6 km²[1].
Zagospodarowanie
[edytuj | edytuj kod]Administratorem wód jeziora jest Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gdańsku. Utworzył on obwód rybacki, który obejmuje między innymi wody jeziora Gwiazdy oraz Gwieździniec (Obwód rybacki jeziora Gwiazda (Gwiazdy) na cieku bez nazwy w zlewni rzeki Prądzona)[10]. Gospodarkę rybacką na jeziorze prowadzi Gospodarstwo Rybackie w Charzykowych[11]. Ze względu na typologię rybacką jest to jezioro typu sielawowego[1].
Nad brzegami jeziora nie ma kąpieliska wyznaczonego zgodnie z zasadami dyrektywy kąpieliskowej i zostało ono w niewielkim stopniu zagospodarowane na potrzeby rekreacji[1].
Ochrona środowiska
[edytuj | edytuj kod]W 1989 roku oceniono, że wody jeziora mieściły się w II klasie czystości. W jeziorze wykazano niekorzystne warunki tlenowe nad dnem, poprawiające się wraz ze spadkiem głębokości. Pomimo tego, stężenia związków azotu i fosforu były niskie, a przewodność elektrolityczna właściwa. Stężenie chlorofilu było niewielkie, a przeźroczystość wód akwenu wysoka. Wody jeziora zostały określone jako zdecydowanie odporne na degradację, co świadczy o bardzo dobrych warunkach naturalnych akwenu i jego zlewni[1].
Badania z 2021 roku zaliczyły wody jeziora do wód o umiarkowanym stanie ekologicznym, co odpowiada III klasie jakości. Wskaźnikiem, który zadecydował o trzeciej klasie, był stan makrozoobentosu, podczas gdy stan fitoplanktonu oceniono jako dobry, a fitobentosu i makrofitów oceniono jako bardzo dobry. W tym samym roku stan chemiczny wód określono jako poniżej dobrego, a elementami przekraczającym normę była zawartość PBDE i rtęci w tkankach ryb. Przeźroczystość wód została określona na 3,8 metra[12].
Akwen znajduje się na obszarze chronionego krajobrazu o nazwie Fragment Borów Tucholskich oraz na terenie sieci Natura 2000: specjalnego obszaru ochrony siedlisk Ostoja Borzyszkowska[13][14].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e Dorota Cydzik , Danuta Kudelska , Hanna Soszka , Atlas stanu czystości jezior Polski badanych w latach 1989-1993, Instytut Ochrony Środowiska, 1995, s. 150-153 .
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – nazwy obiektów fizjograficznych – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 1 stycznia 2024, identyfikator PRNG: 248865
- ↑ Instytut Języka Polskiego PAN, Elektroniczny słownik hydronimów Polski – Gwiazdy [online], eshp.ijp.pan.pl [dostęp 2024-05-27] .
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – nazwy obiektów fizjograficznych – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 1 stycznia 2024, identyfikator PRNG: 40451
- ↑ a b c Jerzy Jańczak (red.), Atlas jezior Polski, t. II, Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 1997, s. 36-37, ISBN 83-86001-43-7 .
- ↑ Adam Choiński: Katalog jezior Polski. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2006, s. 136. ISBN 83-232-1732-7.
- ↑ Gwiazdy. Karta charakterystyki jcwp [online], Hydroportal. Warstwa: Plany gospodarowania wodami .
- ↑ Główny Urząd Geodezji i Kartografii: Geoportal krajowy. geoportal.gov.pl. [dostęp 2024-05-27].
- ↑ a b Hydroportal, Informatyczny System Osłony Kraju [dostęp 2024-02-15] .
- ↑ Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, Ujednolicony wykaz obwodów rybackich 2023 [online], dane.gov.pl [dostęp 2024-05-28] .
- ↑ Gospodarstwo Rybackie w Charzykowych, Wykaz wód [online], charzykowy-ryby.pl, 28 maja 2024 [dostęp 2024-05-28] [zarchiwizowane z adresu 2024-05-28] (pol.).
- ↑ Ocena stanu jednolitych części wód jezior w latach 2016–2021 na podstawie monitoringu – tabela [online], Główny Inspektorat Ochrony Środowiska [dostęp 2024-04-06] .
- ↑ Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, Fragment Borów Tucholskich [online], crfop.gdos.gov.pl [dostęp 2024-05-29] (pol.).
- ↑ Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, Obszar Natura 2000 Ostoja Borzyszkowska [online], crfop.gdos.gov.pl [dostęp 2024-05-29] (pol.).