Halina Poświatowska – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 9 maja 1935 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 11 października 1967 |
Narodowość | polska |
Język | polski |
Dziedzina sztuki | |
Muzeum artysty |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/%C5%81aweczka_Haliny_Po%C5%9Bwiatowskiej_w_Cz%C4%99stochowie_-_1.jpg/220px-%C5%81aweczka_Haliny_Po%C5%9Bwiatowskiej_w_Cz%C4%99stochowie_-_1.jpg)
Halina[a] Poświatowska z domu Myga (ur. 9 maja[b] 1935 w Częstochowie, zm. 11 października 1967 w Warszawie) – polska poetka oraz pisarka.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Dzieciństwo i młodość
[edytuj | edytuj kod]Poetka przyszła na świat w Częstochowie w rodzinie rzemieślniczej[1] jako Halina Myga, jednak ksiądz wprowadził Helena zamiast Halina do księgi parafialnej chrztów i urodzin, uznając imię Halina jako nie figurujące w rejestrze świętych. Ona sama formalnie dokonała zmiany imienia w 1961. Halina miała troje rodzeństwa: Małgorzatę, Elżbietę i Zbigniewa. Elżbieta umarła, mając zaledwie trzy lata. Halina uczyła się w gimnazjum „Nauka i Praca”, a po jego zamknięciu w żeńskim I Liceum Ogólnokształcącym im. Juliusza Słowackiego.
Największy wpływ na jej przyszłe życie i zdrowie wywarły ostatnie dni okupacji niemieckiej przed wkroczeniem Armii Czerwonej do rodzinnego miasta: od 15 do 16 stycznia 1945 Halina z rodziną ukrywała się w piwnicy. Pobyt w zimnym, wilgotnym pomieszczeniu sprawił, że Halina zachorowała na anginę, a choroba pozostawiła po sobie nieodwracalne skutki. Bakterie paciorkowca, atakując organizm, spowodowały zapalenie stawów i w konsekwencji powstanie wady serca: zmiany we wsierdziu – wady zastawki dwudzielnej[2].
Choroba
[edytuj | edytuj kod]Z powodu wady serca, wówczas nieuleczalnej, większość życia spędziła w szpitalach i sanatoriach. Tam poznała swojego przyszłego męża, Adolfa Ryszarda Poświatowskiego (1930–1956), także ciężko chorego na serce, malarza i studenta Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej w Łodzi. Ślub wzięli 30 kwietnia 1954 w Częstochowie[3]. Po dwóch latach małżeństwa, Adolf zmarł nagle, 22 marca 1956 roku w Krakowie, a poetka w wieku 21 lat została wdową[4][5]. W 1958 dzięki zbiórce środków wśród Polonii amerykańskiej, Poświatowska przeszła operację serca w Stanach Zjednoczonych[6]. Zamiast wrócić bezpośrednio do Polski, Poświatowska, nie zgłaszając tego polskim władzom paszportowym, złożyła wniosek o pełne stypendium (tj. z zapłatą czesnego) w prestiżowym college’u dla bogatych dziewcząt, Smith College, w Berkshires w Northampton. Stypendium zostało przyznane pomimo braku odpowiedniej znajomości języka angielskiego przez aplikującą. Poetka ukończyła college po trzech latach, tj. o rok szybciej niż przewidywał to tamtejszy tok studiów. Stopień bachelor of arts otrzymała 11 czerwca 1961[7]. Pomimo otrzymania oferty matrykulacji z pełnym stypendium na studia doktoranckie na Katedrze Filozofii Stanford University w Kalifornii niedaleko San Francisco, Poświatowska, stęskniona za rodziną, powróciła do Polski. Po powrocie zamieszkała w Krakowie. Zdała na IV rok studiów filozoficznych na Uniwersytecie Jagiellońskim i wprowadziła się do Domu Literatów przy ulicy Krupniczej[8]. Z Krakowem związane były ostatnie lata jej życia[3].
Śmierć
[edytuj | edytuj kod]W 1967 stan zdrowia Poświatowskiej był bardzo zły, dlatego podjęto decyzję o kolejnej operacji serca, tym razem w Warszawie. Osiem dni po zabiegu, 11 października, poetka zmarła w wyniku powikłań zakrzepowo-zatorowych. Grób Haliny Poświatowskiej i jej męża znajduje się na cmentarzu św. Rocha w Częstochowie.
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]9 maja 2007 w jej rodzinnym domu w Częstochowie przy ul. Jasnogórskiej 23 otwarto Dom Poezji – Muzeum Haliny Poświatowskiej (część Muzeum Częstochowskiego), gdzie zgromadzono m.in. rodzinne pamiątki[9]. Także w Częstochowie, w Szkole Podstawowej nr 8, istnieje izba pamięci poetki z jej pomnikiem wykonanym w naturalnych rozmiarach z żywicy przez częstochowskiego rzeźbiarza Szymona Wypycha. W roku 2007 odsłonięto w Częstochowie Ławeczkę Haliny Poświatowskiej[10]. Od roku 1994 poetka jest patronką XXXII Liceum Ogólnokształcącego w Łodzi, a od roku 1996 Szkoły Podstawowej nr 8 w Częstochowie.
Poezja
[edytuj | edytuj kod]Lata 50. i 60. XX wieku
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4d/Poswiatowska_-_fotografia%2C_fot_I_Nowicka.jpg/220px-Poswiatowska_-_fotografia%2C_fot_I_Nowicka.jpg)
Poświatowska należy do pokolenia „Współczesności”. Zadebiutowała w 1956 publikując swoje wiersze w „Gazecie Częstochowskiej”. Za jej odkrywcę uważa się krytyka literackiego i poetę Tadeusza Gierymskiego, który – jak sam napisał w artykule „Pożegnania poetki” w tejże gazecie w 1967 roku – zrobił to z litości, nie oceniając jej poezji bardzo wysoko.
Jej pierwszy zbiór poezji Hymn bałwochwalczy pojawił się w roku 1958[11] i zebrał przychylne opinie krytyków i poetów. Następne wiersze zebrane zostały w trzech kolejnych tomikach poezji: Dzień dzisiejszy (1963), Oda do rąk (1966) i Jeszcze jedno wspomnienie (1968, pośmiertnie).
Głównymi motywami jej twórczości poetyckiej były przeplatające się wzajemnie miłość i śmierć. Świadoma swej kruchości Poświatowska dawała wielokrotnie wyrazy sprzeciwu wobec nieugiętego losu. Ubolewała nad niedoskonałością ludzkiego ciała, ale i umiała wykorzystać każdy moment przemijającego życia. W swych utworach nie pomijała także swojej kobiecości, pisała o sobie i innych kobietach, kobietach-bohaterkach. Wszystko to osadzone było w głębokich przemyśleniach filozoficznych. Poezja Haliny Poświatowskiej stanowi studium natury ludzkiej, kobiety pragnącej miłości i kobiety świadomej swej śmierci[8].
Recepcja twórczości po śmierci
[edytuj | edytuj kod]Po jej śmierci odnaleziono wiele niepublikowanych liryków, opowiadanie, bajkę dla dzieci, dramaty, listy – zebrane w „Dziełach” (Wydawnictwo Literackie, 1997). Na krótko przed śmiercią, w 1967 roku, Wydawnictwo Literackie opublikowało jej autobiograficzną powieść Opowieść dla przyjaciela, której ponowne wydanie ukazało się w 2017 roku nakładem tego samego wydawnictwa[12].
Tadeusz Baird skomponował w 1968 do jej tekstów pięć pieśni na mezzosopran i orkiestrę kameralną[13].
Od 1974 w Częstochowie odbywa się Ogólnopolski Konkurs Poetycki im. Haliny Poświatowskiej[14].
Rehabilitacja krytyczna i feministyczna
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Muzeum_Poswiatowskiej%2C_fot_Ivonna_Nowicka.jpg/240px-Muzeum_Poswiatowskiej%2C_fot_Ivonna_Nowicka.jpg)
Długo po śmierci Poświatowskiej jej poezja została potraktowana wiarygodniej, przychylniej przez naukowców i biografów niż przez śmietankę literacką za jej życia. Jej poezja została gruntownie zrehabilitowana jako stricte intelektualna, analityczna, nowatorska oraz celująca technicznie, pomimo nagminnego fetyszyzowania jej krótszymi lirykami przez polskie dziewczęta i kobiety („otoczona jest nimbem sentymentalizmu”, podkreśla biografka Kalina Błażejowska)[15].
W XXI wieku Grażyna Borkowska (Nierozważna i nieromantyczna. O Halinie Poświatowskiej[16]) oraz Kalina Błażejowska (Uparte serce. Biografia Haliny Poświatowskiej[17]) wydały wpływowe (oraz wielorako nagradzane) monografie literackie na temat dekonstrukcji elementów jej poezji czy niecenzuralnych historii z jej życia.
Tomy wierszy
[edytuj | edytuj kod]- Hymn Bałwochwalczy (1958),
- Dzień dzisiejszy (1963),
- Oda do rąk (1966),
- Jeszcze jedno wspomnienie (1967).
Przekłady (wybór)
[edytuj | edytuj kod]Bułgarski
- Умея само да обичам = Umiem tylko kochać, wiersze wybrane, przekład na język bułgarski Łyczezar Seliaszki, wyd. Faber, ISBN 978-954-400-443-9[18].
Niemiecki
- Immer wenn ich leben will = Zawsze, gdy pragnę żyć, przekład Monika Cagliesi-Zenkteler, Piper Verlag, München 2002, ISBN 3-492-04397-6.
- Erzählung für einen Freund = Opowieść dla przyjaciela, przekład Monika Cagliesi-Zenkteler, Piper Verlag, München 2002, ISBN 3-492-23491-7.
Perski
- Ej zendegi tarkam koni mimiram. Gozine-je asz’ar = Życie, umrę jeśli odejdziesz. Wybór wierszy, przekład na język perski Alireza Doulatszahi, Ivonna Nowicka, Baal Publications, Teheran-Iran 2010, ISBN 978-964-2574-28-5 (Seria: Studia polskie – III. Poezja polska – II)
Portugalski
- Mais uma lembrança = Jeszcze jedno wspomnienie, Magdalena Nowinska (Trans.), „Revista Literária em Tradução”, nº 1 (set/2010), Fpolis/Brasil, ISSN 2177-5141[19].
Ukraiński
- Розповідь для друга = Opowieść dla przyjaciela, przekład Włodzimierz Harmatiuk, Iwano-Frankiwsk 2012, ISBN 978-966-998-301-7[20][21].
- Знайомий з Котора = Znajomy z Kotoru (zbiór opowiadań: Znajomy z Kotoru, Niebieski ptak, Notatnik amerykański), przekład Włodzimierz Harmatiuk, Ternopil 2015, ISBN 978-966-2392-55-5[22].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ W akcie urodzenia – Halina. Ksiądz udzielający chrztu zakwestionował jednak to imię, jako niefigurujące w rejestrze świętych i zaproponował rodzinie podobne: Helena; w domu członkowie rodziny zwracali się do niej Halina; poetka oficjalnie zmieniła imię dopiero po powrocie ze Stanów Zjednoczonych w 1961 roku.
- ↑ Urodziła się 9 maja 1935 roku, lecz w akcie urodzenia – na skutek pomyłki – wpisano datę 9 lipca; data ta niejednokrotnie była uważana za prawdziwą, dodatkowo w księgach parafii św. Barbary, gdzie została ochrzczona, data narodzin zapisana została według aktu urodzenia, czyli 9 lipca.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Halina Poświatowska | Życie i twórczość | Artysta [online], Culture.pl [dostęp 2020-10-23] (pol.).
- ↑ Nierozważna i nieromantyczna – Grażyna Borkowska – Portal OPOKA [online], opoka.org.pl [dostęp 2019-02-24] (pol.).
- ↑ a b Anna Hojdeczko , Kobiety i o kobietach w miesięczniku „Egzorcysta”. Analiza prezentowanych modeli kobiecości, „Studia Humanistyczne AGH”, 15 (3), 2016, s. 87, DOI: 10.7494/human.2016.15.3.87, ISSN 2084-3364 [dostęp 2019-02-24] .
- ↑ Tylko mnie pogłaszcz, czyli niespełniona historia miłosna Haliny Poświatowskiej [online], kobieta.pl [dostęp 2019-02-24] (pol.).
- ↑ Halina Poświatowska – biografia, wiersze, utwory [online], poezja.org [dostęp 2024-07-23] (pol.).
- ↑ Kalina Błażejowska , Halina Poświatowska. Zbyt duże serce [online], wysokieobcasy.pl, 2014 [dostęp 2019-02-24] .
- ↑ Halina Poświatowska – biografia [online], lekcjapolskiego.pl [dostęp 2021-04-30] .
- ↑ a b Maciej Papierski , „Przeżyłam to wszystko w okamgnieniu”. Pożar świata w poezji Haliny Poświatowskiej [online], Magazyn Kontakt [dostęp 2019-02-24] (pol.).
- ↑ Otwarto Muzeum Haliny Poświatowskiej [online], Onet.pl, 10 maja 2007 [dostęp 2020-03-30] .
- ↑ Wikimapia: Ławeczka Haliny Poświatowskiej.
- ↑ Hymn bałwochwalczy [online], Lubimyczytac.pl [dostęp 2020-03-30] .
- ↑ Opowieść dla przyjaciela [online], Wydawnictwo Literackie [dostęp 2018-01-12] .
- ↑ Halina Poświatowska | Finezje literackie | 4/5 [online], ninateka.pl [dostęp 2019-02-24] (pol.).
- ↑ 39. Ogólnopolski Konkurs Poetycki im. Haliny Poświatowskiej [online], Regionalny Ośrodek Kultury w Częstochowie [dostęp 2019-02-24] [zarchiwizowane z adresu 2019-02-25] .
- ↑ Uparte serce. Biografia Poświatowskiej , Kalina Błażejowska, 2014, ISBN 978-83-240-3135-1 .
- ↑ Grażyna Borkowska, Nierozważna i nieromantyczna. O Halinie Poświatowskiej, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 204 ss., oprawa miękka, 2001.
- ↑ Kalina Błażejowska, Uparte serce. Biografia Haliny Poświatowskiej, Kraków: Znak, 338 ss., oprawa twarda, 2014.
- ↑ Umiem tylko kochać / Умея само да обичам [online] [dostęp 2015-02-24] [zarchiwizowane z adresu 2015-02-24] (bułg.).
- ↑ Mais uma lembrança [online] [zarchiwizowane z adresu 2015-02-24] .
- ↑ Розповідь для друга [online], «Живая библиотека» [dostęp 2015-02-24] [zarchiwizowane z adresu 2015-02-24] (ukr.).
- ↑ Галина Посвятовська. Розповідь для друга [online], Літакцент, 4 marca 2013 [dostęp 2015-02-24] [zarchiwizowane z adresu 2015-02-24] (ukr.).
- ↑ Знайомий з Котора [online], 21 lutego 2015 [dostęp 2015-02-24] (ukr.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Grażyna Borkowska, Nierozważna i nieromantyczna. O Halinie Poświatowskiej, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2001, wydanie pierwsze, oprawa miękka, ISBN 83-08-03149-8.
- Kalina Błażejowska, Uparte serce, Kraków: Wydawnictwo Znak, 2014, wydanie pierwsze, oprawa twarda, ISBN 978-83-240-2995-2.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Halina Poświatowska – biografia i twórczość poetki w serwisie poezja.org
- koniczynka.art.pl. koniczynka.art.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-26)]. – życie, twórczość, biografia
- Poswiatowska.org. poswiatowska.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-11-04)]. – twórczość Haliny Poświatowskiej
- Muzeum Haliny Poświatowskiej
- Witold Iwańczak: Umyłam liście drzewom, Niedziela [dostęp 2017-11-27]
- Halina Poświatowska – ciekawość świata silniejsza niż chęć życia. Dwójka – Program 2 Polskiego Radia, 2014-05-23. [dostęp 2014-05-24].
- ISNI: 0000000081109331
- VIAF: 32026044
- LCCN: n85068177
- GND: 118981498
- BnF: 121027768
- SUDOC: 029390192
- SBN: RAVV261793
- NKC: jn20040427013
- NTA: 075082497
- BIBSYS: 90944204
- CiNii: DA06324049
- Open Library: OL5246342A, OL258072A
- PLWABN: 9810618929905606
- NUKAT: n94200928
- J9U: 987007266598305171
- NSK: 000456059
- CONOR: 21797219
- LIH: LNB:PRZ;=BY