Jody – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Centrum agromiasteczka (2016) | |
Państwo | |
---|---|
Obwód | |
Rejon | |
Sielsowiet | Jody |
Wysokość | 137 m n.p.m. |
Populacja (2009) • liczba ludności |
|
Nr kierunkowy | +375 2154 |
Tablice rejestracyjne | 2 |
Położenie na mapie obwodu witebskiego ![]() | |
Położenie na mapie Białorusi ![]() | |
![]() |
Jody (biał. Ёды; ros. Иоды) – agromiasteczko na Białorusi, w rejonie szarkowszczyńskim obwodu witebskiego, około 18 km na północny zachód od Szarkowszczyzny; siedziba sielsowietu.
W miejscowości znajdują się parafialna cerkiew prawosławna pw. św. Proroka Eliasza[1] i kościół rzymskokatolicki pw. Matki Bożej Szkaplerznej.
Historia
[edytuj | edytuj kod]W XVII wieku dobra te były własnością rodziny Sapiehów herbu Lis. W 1701 roku zostały oddane w zastaw Dionizemu Massalskiemu, a w 1742 roku kupił je Mikołaj Tadeusz Łopaciński, który wkrótce odstąpił je swemu młodszemu bratu Ignacemu Błażejowi. Ignacy podzielił w 1794 roku swój liczący 24 tysiące dziesięcin majątek między swoich synów. Miasteczko Jody, dwór i cerkiew (wzniesioną przez Ignacego i jego żonę Judytę w 1754 roku) otrzymał Marcin Tadeusz Łopaciński (1760–1850). Po nim Jody w spadku dostał jego syn Aleksander (1791–1831). Po śmierci Aleksandra (poległ w powstaniu listopadowym) dobra te przeszły na jego syna Henryka Dominika (1823–1910). Kolejnym właścicielem majątku był najstarszy syn Henryka Aleksander (1848–1917), a ostatnim właścicielem Jodów był najmłodszy syn Aleksandra – Henryk Józef Otto (1864–1941)[2][3].
Po III rozbiorze Polski w 1795 roku Jody, wcześniej należące do województwa wileńskiego Rzeczypospolitej, znalazły się na terenie powiatu dziśnieńskiego (ujezdu) guberni mińskiej, a od 1843 roku wileńskiej Imperium Rosyjskiego. Po ustabilizowaniu się granicy polsko-radzieckiej w 1921 roku Jody wróciły do Polski, stały się siedzibą gminy Jody w powiecie dzisieńskim województwa nowogródzkiego. 1 stycznia 1926 roku gminę wyłączono z powiatu dziśnieńskiego i przyłączono do powiatu brasławskiego w województwie wileńskim[4]. Od 1945 roku – w ZSRR, od 1991 roku – na terenie Republiki Białorusi[5][6].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Jody%2C_Illinskaja._%D0%81%D0%B4%D1%8B%2C_%D0%86%D0%BB%D1%8C%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%281901-39%29.jpg/220px-Jody%2C_Illinskaja._%D0%81%D0%B4%D1%8B%2C_%D0%86%D0%BB%D1%8C%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%281901-39%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d7/%D0%81%D0%B4%D1%8B._%D0%A1%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%B0-%D0%86%D0%BB%D1%8C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%2803%29.jpg/220px-%D0%81%D0%B4%D1%8B._%D0%A1%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%B0-%D0%86%D0%BB%D1%8C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%2803%29.jpg)
XVIII-wieczna cerkiew pw. proroka Eliasza nie przetrwała II wojny światowej[7]. W dwudziestoleciu międzywojennym istniała tu duża synagoga. Żydowskie dzieci uczyły się hebrajskiego i Talmudu w polskiej szkole po godzinach.
17 grudnia 1941 roku Niemcy zamordowali we wsi około 500 Żydów, co upamiętnia stojący tu kamień pamiątkowy.
W 1945 roku wzniesiono nową cerkiew pw. proroka Eliasza.
W 2000 roku wieś uzyskała status agromiasteczka. Działają tu: szkoła średnia, ambulatorium, dom kultury, biblioteka, apteka, poczta, siedziba leśnictwa, kaplica katolicka[5] i cerkiew.
Liczba ludności miejscowości kształtowała się następująco:
- 1866 – 179
- 1882 – 423
- 1921 – 479 osób, 172 było wyznania rzymskokatolickiego, 52 prawosławnego, 238 mojżeszowego, 17 innego. Jednocześnie 435 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową a 44 białoruską. Były tu 74 budynki mieszkalne[8].
- 1931 – w 117 domach zamieszkiwały 744 osoby[9], tuż przed II wojną światową mieszkało tu około 500 Żydów
- 1997 – 483
- 2009 – 424[10].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/18/Jody%2C_%C5%81apacinski._%D0%81%D0%B4%D1%8B%2C_%D0%9B%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%86%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%281901-39%29_%282%29.jpg/240px-Jody%2C_%C5%81apacinski._%D0%81%D0%B4%D1%8B%2C_%D0%9B%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%86%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%281901-39%29_%282%29.jpg)
Dwór i park
[edytuj | edytuj kod]Ignacy Błażej Łopaciński wybudował w Jodach około 1748 roku dwór, który przetrwał w posiadaniu jego potomków do 1939 roku. Dwór w Jodach został wzniesiony na niewielkim wzgórzu. Był to parterowy, na planie prostokąta i wysokich piwnicach zbudowany budynek. Jego frontowa elewacja była trzynastoosiowa z wejściem zwieńczonym skromnym trójkątnym przyczółkiem łączącym dwa pilastry. Pięcioosiowa część środkowa zwieńczona była szerokim trójkątnym frontonem dekorowanym wielką, wykonaną w sztukaterii płaskorzeźbą przedstawiającą kartusz z herbami właścicieli. Dwór był nakryty stosunkowo płaskim, łamanym dachem gontowym. W dworze były przetrzymywane cenne dokumenty, w tym akta Konfederacji barskiej. Nota bene akta te zostały utracone już w latach 80. XIX wieku: wypożyczone przez historyka Włodzimierza Broel-Platera w celu ich opublikowania, zostały zagubione przez niego w wyniku roztargnienia w czasie podróży[2].
Dom był otoczony niezbyt dużym parkiem. Przed dworem znajdował się kolisty gazon obsadzony dekoracyjnymi krzewami. Podobny kolisty trawnik był od tylnej strony domu, opadał łagodnie w kierunku pól[2].
Dwór został ogołocony w czasie I wojny światowej. W dwudziestoleciu międzywojennym świecił pustkami.
Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku zamieszkiwało tu 42 osoby, wszystkie były wyznania rzymskokatolickiego i zadeklarowały polską przynależność narodową. Było tu 5 budynków mieszkalnych[8]. W 1931 w 2 domach zamieszkiwało 8 osób[9]. Przed wojną funkcjonowała również osada Jody. W 1931 w 1 domu zamieszkiwało 5 osób[9].
Majątek Jody został opisany w 4. tomie Dziejów rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej Romana Aftanazego[2].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Шарковщинское благочиние [online], eparhia992.by [dostęp 2021-03-20] [zarchiwizowane z adresu 2014-05-02] (ros.).
- ↑ a b c d Jody, [w:] Roman Aftanazy, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, wyd. drugie przejrzane i uzupełnione, t. 4: Województwo wileńskie, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1993, s. 157–161, ISBN 83-04-04020-4, ISBN 83-04-03701-7 (całość) .
- ↑ Jody, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. III: Haag – Kępy, Warszawa 1882, s. 597 .
- ↑ Dz.U. z 1925 r. nr 67, poz. 472
- ↑ a b Иоды na stronie Globus Białorusi. [dostęp 2017-11-04]. (ros.).
- ↑ Jody na stronie Radzima.net. [dostęp 2017-11-04].
- ↑ Jody [online], Radzima.org [dostęp 2017-11-04] .
- ↑ a b Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych., t. 7, część 2, 1924, s. 63 .
- ↑ a b c Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. 1, Warszawa 1938, s. 7 .
- ↑ Liczby ludności miejscowości obwodu gwitebskiego na podstawie spisu ludności wg stanu na dzień 14 października 2009 roku. [dostęp 2017-11-04]. (ros.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Jody, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. III: Haag – Kępy, Warszawa 1882, s. 597 .