Katedra w Merseburgu – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Widok z południowego zachodu | |||||||||||||
Państwo | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Kraj związkowy | |||||||||||||
Miejscowość | |||||||||||||
Adres | Domplatz 7, 06217 Merseburg | ||||||||||||
Wyznanie | |||||||||||||
Kościół | |||||||||||||
Imię | |||||||||||||
| |||||||||||||
| |||||||||||||
Położenie na mapie Saksonii-Anhaltu ![]() | |||||||||||||
Położenie na mapie Niemiec ![]() | |||||||||||||
![]() | |||||||||||||
Strona internetowa |
Katedra śś. Jana i Wawrzyńca (niem. Dom St. Johannes und St. Laurentius, znana powszechnie jako Merseburger Dom) – luterańska świątynia znajdująca się w niemieckim mieście Merseburg, w stylu gotyckim z zachowanymi elementami romańskimi. Dawna siedziba rzymskokatolickiej diecezji merseburskiej.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Diecezja Merseburga została powołana w 968 roku przez Ottona I Wielkiego, zgodnie z obietnicą złożoną przez cesarza przed bitwą nad rzeką Lech w 955 roku. Patronem biskupstwa został św. Wawrzyniec. Diecezję rozwiązano w 981 roku i przywrócono w roku 1004. Kamień węgielny pod budowę katedry wmurował w 1015 roku biskup i kronikarz Thietmar z Merseburga. Konsekracja miała miejsce 1 października 1021 w obecności cesarza Henryka II Świętego. 29 czerwca 1042 konsekrowano prezbiterium, zachodnie wieże i kryptę[1]. Około 1150 od południa dobudowano czteroskrzydłowy klasztor[2], w okolicach roku 1260 powstały trzy wczesnogotyckie okna nad portalem głównym[1]. Około 1500 roku świątynia stała się południowym skrzydłem sąsiedniego zamku , a w XVI wieku katedrę przebudowano i rozbudowano kosztem północnego skrzydła klasztornego[2], konsekracja miała miejsce w 1517 roku[3]. Kazania wygłaszał tu Marcin Luter, w 1561 katedra przeszła w ręce luteran[2], a w 1565 administrację nad diecezją przejęli protestanccy książęta Saksonii z dynastii Wettynów[4]. W 1841 w bibliotece kapituły katedralnej odkryto pogańskie zapiski z X wieku, zwane Zaklęciami Merseburskimi, przetłumaczone następnie z języka staro-wysoko-niemieckiego i rozpowszechnione przez Jacoba Ludwiga Karla Grimma[5]. Katedra ucierpiała podczas II wojny światowej wskutek nalotu bombowego, chociaż w znacznie mniejszym stopniu niż sąsiedni zamek[6]. W latach 1964–1971 zabezpieczono ściany i wyremontowano dach, a w latach 1972–1974 odrestaurowano wnętrze kościoła[7].
Architektura i wyposażenie
[edytuj | edytuj kod]Zachodnia część katedry reprezentuje wczesny gotyk, a reszta korpusu nawowego – późny gotyk[1]. Fragmenty transeptu, wież zachodnich i krypta zawierają detale romańskie[8]. Sklepienia sieciowe w nawie powstały w XVI wieku. Część zachodnia ma układ bazylikowy, a wschodnia – halowy[1]. Ołtarz główny pochodzi z roku 1668, wmontowano w niego dwa obrazy – dolny przedstawia Chrystusa ukrzyżowanego adorowanego przez księcia Chrystiana I i księżną Chrystianę, fundatorów ołtarza, a górny – Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Autor nie jest znany. Ołtarz usunięto z prezbiterium w latach 80. XIX wieku i zastąpiono nowym, neoromańskim, lecz w 1914 roku wrócił na swoje miejsce[9]. Wnętrze zdobi również m.in. romańska chrzcielnica z wizerunkami apostołów i proroków. Renesansową ambonę[10] wykonano z drewna dębowego ok. 1520 roku, zdobią ją wizerunki: Matki Bożej z Dzieciątkiem, św. Wawrzyńca oraz ewangelistów ze swoimi atrybutami. Przy ścianie północnej nawy ustawiono epitafium Heinricha von Bili, ufundowane przez Katharinę, wdowę po zmarłym, w 1584 roku. Dekorują ją rzeźbione postacie Heinricha i Kathariny, oraz płaskorzeźby przedstawiające ukrzyżowanie Jezusa Chrystusa, sceny wniebowstąpienia, sądu ostatecznego, ofiarowania Izaaka, wywyższenia węża miedzianego na pustyni, zwycięstwa Dawida nad Goliatem oraz Jonasza i wieloryba. W prezbiterium pochowano księcia Rudolfa Szwabskiego, którego wizerunek widnieje na XI-wiecznej płycie nagrobnej. Rudolfowi przypisywana jest również dłoń przechowywana w XVI-wiecznej szkatule w katedralnym skarbcu[1]. Organy wykonał w latach 1853–1855 Friedrich Ladegast, składają się z 5687 piszczałek zgrupowanych w 81 głosów[11]. W podziemiach świątyni urządzono kryptę[1]. Na wieżach katedry zawieszonych jest łącznie dziewięć dzwonów oraz dwa gongi zegarowe[12]. Najstarszy instrument pochodzi z XI wieku[13], a najmłodszy dzwon wykonano w odlewni Sächsisches Metallwerk we Freibergu w 2021 roku na pamiątkę tysiąclecia konsekracji kościoła[12]. Na południowo-zachodniej wieży ulokowano platformę widokową[13].
Galeria
[edytuj | edytuj kod]- Katedra w 1852
- Północna elewacja widoczna z dziedzińca zamku
- Fasada
- Portal główny
- Krużganek klasztoru
- Wnętrze
- Widok na nawę z prezbiterium, widoczny nagrobek Rudolfa Szwabskiego
- Ołtarz główny
- Chrzcielnica
- Ambona
- Stalle chórowe
- Epitafium Heinricha von Bili
- Organy Ladegasta
- Małe organy
- Krypta
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f Rundgang durch den Merseburger Dom - Kaiserdom Merseburg [online], 15 czerwca 2018 [dostęp 2024-07-24] (niem.).
- ↑ a b c "Für die Ewigkeit": Vor 1.000 Jahren wurde der Merseburger Dom geweiht [online], www.katholisch.de [dostęp 2024-07-24] (niem.).
- ↑ Cranachunabhängige Retabelgemälde am Bischofssitz, [w:] archiv.ub.uni-heidelberg.de [online] [dostęp 2024-08-01] (niem.).
- ↑ Königliche Hofschneiderei zu Merseburg - Geschichte von Merseburg [online], koenigliche-hofschneiderei.de [dostęp 2024-07-24] (niem.).
- ↑ 1.000 Jahre Merseburger Dom: Verschwundene und wiedergefundene Schätze | MDR.DE [online], www.mdr.de [dostęp 2024-07-24] (niem.).
- ↑ Michael Bertram , Zweiter Weltkrieg: Als Bomben Merseburg in Schutt und Asche legten [online], www.mz.de [dostęp 2024-07-24] (niem.).
- ↑ Merseburger Dom, [w:] dombaumeisterev.de [online] [dostęp 2024-07-24] (niem.).
- ↑ Merseburger Dom (78) | Südroute [online], Straße der Romanik, 14 marca 2018 [dostęp 2024-08-01] (niem.).
- ↑ Restaurierung des Hochaltars im Merseburger Dom [online], Kunst auf Lager - Bündnis zur Erschließung und Sicherung von Museumsdepots [dostęp 2024-07-24] (ang.).
- ↑ Dom St. Johannes und St. Laurentius [online], www.strassederromanik.de [dostęp 2024-07-24] (niem.).
- ↑ Die Ladegastorgel im Merseburger Dom - Kaiserdom Merseburg [online], 15 czerwca 2018 [dostęp 2024-07-24] (niem.).
- ↑ a b Neue Glocke in Freiberg gegossen - Kaiserdom Merseburg [online], 25 czerwca 2021 [dostęp 2024-07-24] (niem.).
- ↑ a b Turmführung - Kaiserdom Merseburg [online] [dostęp 2024-07-24] (niem.).