Pan Wołodyjowski – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Strona tytułowa pierwszego wydania (1887), tom 1 | |||
Autor | |||
---|---|---|---|
Typ utworu | |||
Wydanie oryginalne | |||
Miejsce wydania | Warszawa | ||
Język | język polski | ||
Data wydania | 1887–1888 | ||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Album_Henryka_Sienkiewicza_%22Pan_Wolodyjowski%22_ca_1900_%28100231259%29_%28cropped%29.jpg/220px-Album_Henryka_Sienkiewicza_%22Pan_Wolodyjowski%22_ca_1900_%28100231259%29_%28cropped%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e1/Album_Henryka_Sienkiewicza_%22Pan_Wolodyjowski%22_ca_1900_%28100231306%29_%28cropped%29.jpg/220px-Album_Henryka_Sienkiewicza_%22Pan_Wolodyjowski%22_ca_1900_%28100231306%29_%28cropped%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Album_Henryka_Sienkiewicza_%22Pan_Wolodyjowski%22_ca_1900_%28100231285%29_%28cropped%29.jpg/220px-Album_Henryka_Sienkiewicza_%22Pan_Wolodyjowski%22_ca_1900_%28100231285%29_%28cropped%29.jpg)
Pan Wołodyjowski – powieść historyczna Henryka Sienkiewicza, wydana w latach 1887–1888 w Warszawie nakładem dziennika „Słowo”; trzecia z powieści tworzących Trylogię (pozostałe części to Ogniem i mieczem oraz Potop)[1]. Postać tytułowa, Michał Wołodyjowski, pojawia się w poprzednich tomach trylogii, wsławiając się chlubnymi czynami[2].
Publikacja i tło historyczne
[edytuj | edytuj kod]Powieść była publikowana w odcinkach w latach 1887–1888 w dzienniku „Słowo”, wydano ją w latach 1887–1888 w Warszawie nakładem tego samego dziennika[2]. Niemal równocześnie z pierwszymi cyklicznymi publikacjami, odcinki pojawiały się także w dzienniku krakowskim „Czas” i w „Dzienniku Poznańskim”. Wydanie książkowe miało miejsce w latach 1887–1888. Część rękopisu powieści przechowywana jest w Ossolineum we Wrocławiu[3].
Postaci autentyczne
[edytuj | edytuj kod]Sienkiewicz wzorował postać Michała Wołodyjowskiego na autentycznym rycerzu Jerzym Wołodyjowskim[4][5]. Towarzysz Wołodyjowskiego, Piętka, także istniał naprawdę. Z kolei postać Basi Wołodyjowskiej powstała na kartach powieści z inspiracji żoną Jerzego, Krystyną Jeziorkowską, jednak charakterologicznie obie kobiety były bardzo różne[2]. Postacią częściowo autentyczną jest też Ketling (oryginalnie: Hekling / Heiking), major artylerii w Kamieńcu. Autor, bazując na prawdziwej biografii, skojarzył go z adoratorem Oleńki z wcześniejszych tomów, Hesslingiem[2]. Nie do końca dobrze uźródłowioną historią, na której bazie Sienkiewicz tworzy wątek Zosi Boskiej, a także Ewki, jest biografia Adama Nowowiejskiego (zagończyk służący pod komendą Ruszczyca w Raszkowie). Inną postacią autentyczną jest pan Motowidło, podwładny książkowego pułkownika Wołodyjowskiego: zginął on pod Chocimem. Autentyczną postacią w powieści jest hetman Sobieski[2].
Wydarzenia historyczne
[edytuj | edytuj kod]W akcji powieści pisarz zawarł następujące wydarzenia historyczne[6]:
- elekcja Michała Korybuta Wiśniowieckiego (1669)
- oblężenie Kamieńca Podolskiego (1672)
- bitwa pod Chocimiem (1673)
Fabuła
[edytuj | edytuj kod]Fabuła powieści dzieje się głównie na Kresach i przedstawia wydarzenia historyczne z lat 1668–1673 (okres wojen z Turcją za panowania Michała Wiśniowieckiego). Tytułowy „pan Wołodyjowski”, nazywany też „Małym Rycerzem”, to Jerzy Michał Wołodyjowski znany z poprzednich części powieści: 42-letni, oddany Polsce i swojej rodzinie, pułkownik i dowódca o najwyższym morale i nie splamionym zdradą sumieniu[2]. W ostatniej części Trylogii pan Wołodyjowski po licznych perypetiach, walkach z tureckim najeźdźcą, osobistych kłopotach (m.in. lęk o porwaną przez Azję ukochaną Baśkę), ginie samobójczą śmiercią, broniąc Kamieńca Podolskiego. Ostatnie słowa jakie przekazuje żonie brzmią: „Nic to”.
Adaptacje
[edytuj | edytuj kod]- Pan Wołodyjowski – film fabularny z 1969 w reżyserii Jerzego Hoffmana
- Przygody pana Michała – serial telewizyjny z 1969 w reżyserii Pawła Komorowskiego
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Henryk Sienkiewicz, „Pan Wołodyjowski”, „Culture.pl” [dostęp 2018-10-14] (ang.).
- ↑ a b c d e f Juliusz Kijas , Źródła historyczne „Pana Wołodyjowskiego”, „Pamiętnik Literacki: czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej” (43/3-4), 1952, s. 1137–1156 .
- ↑ Korniłowiczówna, Maria, 1925-, Henryk Sienkiewicz, wyd. 1, Warszawa: Orlęta, 2005, ISBN 83-901967-1-9, OCLC 62134021 [dostęp 2018-10-14] .
- ↑ Jerzy Wołodyjowski – pierwowzór małego rycerza, „PolskieRadio.pl” [dostęp 2018-10-14] .
- ↑ Jak było naprawdę: Michał czy Jerzy?, „Newsweek.pl”, 19 marca 2015 [dostęp 2018-10-14] (pol.).
- ↑ Ludorowski i inni, Sienkiewicz – pamięć i współczesność, Lublin: Tow. im. Henryka Sienkiewicza, Zarząd Główny w Lublinie, 2003, ISBN 83-916025-6-7, OCLC 56972457 [dostęp 2018-10-14] .
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Pan Wołodyjowski w serwisie Wolne Lektury
- Pan Wołodyjowski (wyd. 1887-1888): Tom 1, Tom 2, Tom 3 w bibliotece Polona