Punktor – Wikipedia, wolna encyklopedia
Punktor[1], znak wypunktowania[2] – w typografii to symbol lub glif stosowany do wyróżnienia elementów w spisie zredagowanym w formie nienumerowanej listy. Treści poprzedzone punktorem nazywa się „punktami” i zwykle nie są one opatrzone interpunkcją końcową (przecinkiem, średnikiem, kropką), o ile nie są pełnymi zdaniami.
Przykłady
[edytuj | edytuj kod]Gdy elementy wypunktowania są krótkie i mają charakter nominalny (wyrazy lub wyrażenia), powinniśmy je zapisywać od małej litery i możemy na ich końcach nie stawiać żadnego znaku interpunkcyjnego. Środkiem typograficznym – mocniejszym od przecinka czy średnika – jest tu światło pustego wiersza[3].
Wyrazy lub wyrażenia:
- punkt pierwszy
- punkt drugi
- punkt trzeci.
Gdy punkty są zdaniami, powinno się je otwierać wielką literą i zamykać kropką[4].
Pełne zdania:
- Oto tekst punktu. Zauważ punktor na lewo od niego.
- Oto inny punkt – i on jest poprzedzony punktorem.
Za to ten wiersz stanowi część składową drugiego punktu i nie ma osobnego punktora.- Oto punkt trzeci. Poprzedzony jest nowym punktorem.
Nagłówek listy powinien się kończyć dwukropkiem[5]. Na tym samym poziomie hierarchii wyliczenia (wypunktowania) nie należy mieszać punktów stanowiących zdania i niebędących zdaniami[3].
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]Punktor jako znak w XX i XXI wieku zazwyczaj był i nadal jest używany w tekstach technicznych, encyklopediach i innych pracach streszczających, gdzie istnieje potrzeba zwięzłego wyszczególnienia w postaci krótkich, osobno wyrażonych, aczkolwiek powiązanych treści (bez numerowania ich), na przykład w prezentacjach wyświetlanych na ekranie przed widownią czy w instrukcjach obsługi.
Są to zazwyczaj kilkuwyrazowe ujęcia, opisy lub krótkie akapity. Przewodnią tezą zastosowania takiej formy wyszczególnienia (zamiast tabeli lub zwykłego tekstu z interpunkcją) jest potrzeba powiązania kilku rzeczy pod jednym ogólnym nagłówkiem lub w jednej nazwanej kategorii.
Znak punktora
[edytuj | edytuj kod]W kaligrafii czy piśmie odręcznym punktory można wyrazić w dowolny sposób. Przed rozpowszechnieniem oprogramowania komputerowego punktory często zaznaczano asteryskiem. Z tego powodu niektóre programy (np. kod Wikipedii) automatycznie zamieniają odpowiednio zlokalizowane asteryski na rzeczywiste punktory (np. te wstawione na początku wiersza).
Szereg znaków (symboli) jest konwencjonalnie uznawanych jako punktory w prostych dokumentach tekstowych, np. - (dywiz), * (asterysk), · (kropka środkowa), a nawet o (mała litera O). W unikodzie punktor ma oznaczenie U+2022. W kodzie HTML jest on zdefiniowany za pomocą odwołania znakowego •
lub •
, które wyświetla: •. Jednak semantyka HTML-a wymaga, aby punkty zostały wyrażone odpowiednim znacznikiem <li>
(list item, element listy), jeżeli stosowane są w ramach nienumerowanej listy <ul>
(unordered list, lista nieuporządkowana), na przykład:
<ul> <li>pierwszy punkt</li> <li>drugi punkt</li> </ul>
daje w rezultacie listę:
- pierwszy punkt
- drugi punkt
Wygląd punktora nie ogranicza się kształtem tylko do czarnej kropki; w unikodzie występuje także punktor trójkątny: ‣ (U+2023), co przedstawia poniższa tabela:
Znak | Unicode | Kod HTML | Nazwa unikodowa | Nazwa polska |
---|---|---|---|---|
• | U+2022 | • lub • lub • | BULLET | punktor |
‣ | U+2023 | ‣ lub ‣ | TRIANGULAR BULLET | punktor trójkątny |
· | U+00B7 | · lub · lub · | MIDDLE DOT | kropka środkowa |
Użycie w programach komputerowych
[edytuj | edytuj kod]Typowe oprogramowanie do redagowania tekstu (ang. word processor), np. Microsoft Word, oferuje wachlarz punktorów o rozmaitych sylwetkach, w tym karo, ptaszek (ang. check, check mark) czy różnego rodzaju strzałki, a nawet sylwetki stylizowanych dłoni z wyciągniętym palcem wskazujących, wiele z nich udostępnionych w rozmaitych barwach. To samo tyczy się odwołań znakowych w kodzie HTML wyrażonych numerycznie.
Przeglądarka internetowa Firefox, podczas powielania metodą kopiuj-wklej punktora wyrażonego kodem HTML, automatycznie zapisuje ten kod w formie asterysku (*), małej litery (o), znaku dodawania (+) czy znaku numerowania (#) w zależności od stopnia zagnieżdżenia punktów i ich punktora.
Wikipedia stosuje asterysk (*) jako punktor w wikizacji (wstawianiu tagów redakcyjnych, sterujących układem tekstu i szatą graficzną artykułu). Wiele innych systemów Wiki opartych na podobnym czy tym samym oprogramowaniu (MediaWiki) działa identycznie[6].
W wielu interfejsach graficznych (GUI) punktor uzyskuje się kombinacją klawiszy jednocześnie naciśniętych na klawiaturze. Np. w rozmaitych systemach Microsoft Windows przytrzymany lewy klawisz Alt, przy wpisywaniu sekwencji kodowej cyfr 0149, wyświetli punktor •. Alternatywnie przyciśnięcie Alt, przy jednoczesnym naciśnięciu 7 na klawiaturze numerycznej (ang. keypad), powoduje w efekcie wyświetlenie kropki środkowej, która jest też stosowana jako zamiennik punktora.
Za to w GUI systemu Mac OS X jednoczesne naciśnięcie klawisza ⌥ Option i cyfry 8 wyświetli punktor, natomiast to samo w przypadku klawiszy ⇧ Shift+⌥ Option+9 wyświetli kropkę środkową.
Natomiast w GUI opartym na biblioteczce GTK+ (np. w oprogramowaniu często używanym w systemach typu Linux) możliwe jest użycie Unikodu wprost metodą ISO 14755-conformant hex unicode input system. Polega ona na naciśnięciu i przytrzymaniu klawiszy Ctrl+⇧ Shift, jednocześnie wpisując sekwencję znaków U2022, a następnie ich zwolnieniu. Alternatywnie w Linuksie/GTK+, naciskając jednocześnie klawisze Ctrl+⇧ Shift+U, zwalniając je, następnie wpisując ciąg B7 i zatwierdzając go klawiszem ↵ Enter, wstawi się kropkę środkową.
W systemie składu tekstu LaTeX istnieje środowisko do wypunktowywania: itemize. Środowisko to można zagnieżdżać w sobie. Wtedy zmienia się znak punktora (kropka środkowa, asterysk itd), np.:
\begin{itemize} \item pierwszy punkt \item drugi punkt \begin{itemize} \item pierwszy podpunkt punktu drugiego \item drugi podpunkt punktu drugiego \end{itemize} \item punkt trzeci \end{itemize}
LaTeX dysponuje także analogicznym środowiskiem enumerate, w którym kolejne punkty są numerowane, i środowiskiem description, które umożliwia rozpoczynanie kolejnych punktów dowolnym tekstem.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Marcin Woliński i inni, Słownik gramatyczny języka polskiego – punktor [online], wyd. IV, Uniwersytet Warszawski, 2020 [dostęp 2021-09-21] .
- ↑ Adam Wolański, Listy wyliczeniowe [online], Poradnia Językowa PWN, 24 listopada 2006 [dostęp 2021-09-21] .
- ↑ a b Adam Wolański , Wyliczenia [online], Poradnia Językowa PWN, 15 lutego 2014 [dostęp 2021-09-22] .
- ↑ Mirosław Bańko, Interpunkcja w wyliczeniach [online], Poradnia Językowa PWN, 8 sierpnia 2002 [dostęp 2021-09-21] .
- ↑ Mirosław Bańko , Listy wyliczeniowe [online], Poradnia Językowa PWN, 10 grudnia 2003 [dostęp 2021-09-22] .
- ↑ Known Bullet Characters. [dostęp 2008-11-12]. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Kate Clair: A Typographic Workbook: A Primer to History, Techniques, and Artistry. Wiley, 1999, 1999, Digitized 2007-12-20 by University of Michigan Librarires. ISBN 0-471-29237-0, ISBN 978-0-471-29237-1. [dostęp 2008-11-12].
- Mark Boulton: Five simple steps to better typography – Part 2: Hanging punctuation. [w:] Journal [on-line]. Mark Boulton, typography designer, 2005-04-18. [dostęp 2008-11-12].