Rozstaw rosyjski – Wikipedia, wolna encyklopedia
Rozstaw szyn | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Splot – Tor – Tor tramwajowy | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Rozstaw rosyjski – rozstaw szyn, dla których odległość między wewnętrznymi powierzchniami główek szyn wynosi 1520 mm. Najbardziej rozpowszechniony w krajach byłego Związku Radzieckiego, Mongolii oraz w Finlandii (wersja 1524-milimetrowa). Rozstaw ten jest także stosowany na sieciach tramwajowych (głównie w Rosji).
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Nemunas_crossing_in_Kaunas.jpg/220px-Nemunas_crossing_in_Kaunas.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Prokudin-Gorskii-02.jpg/220px-Prokudin-Gorskii-02.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Warszawa_-_Marsza%C5%82kowska1867.jpg/220px-Warszawa_-_Marsza%C5%82kowska1867.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/Przemy%C5%9Bl_G%C5%82._-_ukrai%C5%84ski_wagon_na_szerokim_torze.jpg/220px-Przemy%C5%9Bl_G%C5%82._-_ukrai%C5%84ski_wagon_na_szerokim_torze.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/ST40s-09c_locomotive.jpg/220px-ST40s-09c_locomotive.jpg)
Historia
[edytuj | edytuj kod]Początkowo dla tej kategorii rozstawu szyn obowiązywała szerokość 1524 mm. Po raz pierwszy została ona zastosowana na Kolei Nikołajewskiej (Николаевская железная дорога) z Petersburga do Kołpina, otwartej w 1847 roku[1]. Była to pierwsza linia, na której odbywały się regularne przewozy w Cesarstwie Rosyjskim. W późniejszych latach rozstaw został zmodyfikowany i jako normę przyjęto 1520 mm[1].
Kolej szeroka w Królestwie Polskim
[edytuj | edytuj kod]Pierwsza linia kolejowa na terytorium Królestwa Polskiego, pomimo przyjętego standardu 1524 mm, została zbudowana w rozstawie normalnym[1]. Była to Kolej Warszawsko-Wiedeńska otwarta w 1848. Koleje 1524-milimetrowe zaczęły dopiero powstawać w następnych latach, m.in. Kolej Warszawsko-Petersburska (1862), Kolej Warszawsko-Terespolska (1867), Kolej Nadwiślańska (1877), Kolej Warszawsko-Kaliska (1902). Mimo to, w międzyczasie uruchamiano odcinki normalnotorowe, jak było w przypadku Kolei Warszawsko-Bydgoskiej (1862). Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości rozpoczęto proces ujednolicania sieci kolejowej, tak że ostatecznie do 1929 wszystkim szerokotorowym liniom kolejowym w kraju zmieniono rozstaw szyn na standardowy (1435 mm)[2].
Tramwaje w Warszawie
[edytuj | edytuj kod]Na terytorium Królestwa Polskiego powstały dwie sieci tramwajowe, w Warszawie i w Łodzi (rok otwarcia: 1898). W 1918 po carskiej Rosji Rzeczpospolita odziedziczyła jeszcze sieć w Wilnie (rok otwarcia: 1893), jednak jedynie warszawska miała rozstaw szyn 1524 mm[3]. Pierwszy tramwaj w stolicy ruszył w 1866 na trasie łączącej Dworzec Petersburski z Dworcem Wiedeńskim wraz z odnogami do Dworca Terespolskiego i Placu Grzybowskiego[3]. Dodatkowo prowadzono również przewóz towarów specjalnie przystosowanymi do tego celu wagonami.
Podczas II wojny światowej warszawska sieć tramwajowa, jak i tabor uległy niemal całkowitemu zniszczeniu. Z tego co ocalało, 20 czerwca 1945 uruchomiono pierwszą linię o rozstawie 1524 mm na trasie Kawęczyńska – Wiatraczna. Sprowadzany z Berlina tabor mający wydatnie pomóc w przywróceniu kursowania tramwajów w całej stolicy miał jednak koła o rozstawie normalnym[4]. W związku z tym zdecydowano się zmienić rozstaw szyn, a proces, który rozpoczęto jeszcze w 1945 roku ostatecznie zakończono w 1948 r.[4]
Teraźniejszość
[edytuj | edytuj kod]Do dzisiaj ten rozstaw szyn jest używany na całej sieci kolejowej w Rosji, Mongolii oraz Finlandii. Oprócz tego stosują je wszystkie systemy metra w tych krajach oraz większość systemów tramwajowych.
Obecnie koleje o rozstawie szyn 1520 mm w Polsce można znaleźć głównie w pasie przygranicznym z krajami byłego Związku Radzieckiego. Jedynym wyjątkiem jest otwarta w 1979 roku Linia Hutniczo-Szerokotorowa ciągnąca się aż do Sławkowa w województwie śląskim. Ma ona za zadanie obsługiwać import oraz eksport towarów z Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego na wschód.
Wykaz linii szerokotorowych w Polsce
[edytuj | edytuj kod]Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Witalij A. Rakow: Łokomotiwy otieczestwiennych żeleznych dorog 1845-1955 (ros.). Moskwa: 1995. ISBN 5-277-00821-7.
- ↑ Polska – koleje. Encyklopedia Gutenberga. [dostęp 2015-01-22].
- ↑ a b Paweł Terczyński: Atlas tramwajów. PKMK Poznań, 2004.
- ↑ a b Jan Kubalski. Dwa resorty, których odbudowa dała najlepsze wyniki. Komunikacja. „Stolica”. Nr 2 (11) (19–26 stycznia 1947), s. 4. Naczelna Rada Odbudowy Warszawy.
- ↑ Linia kolejowa pod zarządem PKP LHS.