Ryjówka szinto – Wikipedia, wolna encyklopedia
Sorex shinto[1] | |
Thomas, 1905 | |
Systematyka | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Typ | |
Podtyp | |
Gromada | |
Podgromada | |
Infragromada | |
Rząd | |
Rodzina | |
Podrodzina | |
Plemię | |
Rodzaj | |
Podrodzaj | Sorex Sorex |
(bez rangi) | grupa ryjówki średniej |
Gatunek | ryjówka szinto |
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |
![]() | |
Zasięg występowania | |
![]() |
Ryjówka szinto[3] (Sorex shinto) – gatunek ssaka z rodziny ryjówkowatych. Endemit Japonii blisko spokrewniony z ryjówką średnią, za której podgatunek była niegdyś uważana. Tryb życia słabo poznany, prawdopodobnie pokolenie trwa rok, a rozród następuje szybko, po ciąży samica rodzi do sześciu młodych.
Genetyka
[edytuj | edytuj kod]Kariotyp ryjówki szinto obejmuje diploidalną liczbę 42 chromosomów, tak samo jak w przypadku ryjówki średniej. Liczba fundamentalna wynosi 66, podobnie jak w przypadku populacji ryjówki średniej z Hokkaido[4]. Pary od 1 do 9 stanowią duże chromosomy metacentryczne bądź submetacentryczne, ponumerowane wedle zmniejszającej się wielkości. Tak więc największe są pary 1 i 2, są to chromosomy metacentryczne i morfologicznie nie można ich odróżnić, metacentryczna jest też para 4. Natomiast pary 3, 5 i 8 są submetacentryczne. Kolejne 9 par chromosomów jest telocentrycznych. Można wyróżnić większe chromosomy par 10-12 i mniejsze kolejnych par, z względnie większym ramieniem krótkim. Para 16 jest także submetacentryczna, w odróżnieniu od teleocentrycznych 17 czy 19. Para 17 ma satelity, jeszcze wyraźniejsze w parze 20[5], w przypadku której duże satelity widnieją na końcu ramienia p, podobnie jak w parze 19. Satelity te funkcjonują jako aktywne NOR[6]. Dokładnie tak samo wygląda opis chromosomów ryjówki pazurzastej[5], aczkolwiek w przypadku tej ostatniej występują pewne różnice ze względu na obszar. Autorzy podkreślają genetyczną bliskość ryjówek średniej i szinto[4]. Chromosom X przypomina pod względem prążków G swój homolog u ryjówki średniej z wyspy Cheju. Uważa się, że kariotyp obserwowany u ryjówek szinto i średniej stanowi stan ancestralny dla całej grupy ryjówki średniej[7].
Budowa
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Lappn%C3%A4bbmus_140621.jpg/220px-Lappn%C3%A4bbmus_140621.jpg)
Ogólnym wyglądem ryjówka szinto przypomina ryjówkę średnią, do której była uprzednio zaliczana. Nie dorównuje jej jednak rozmiarami. Przerasta natomiast sympatryczną ryjówkę japońską. Wymiary ryjówki szinto są następujące. Długość głowy i tułowia zawiera się między 5,1 a 7,25 cm. Długość ogona wynosi od 4,4 do 5,7 cm, jest krótszy niż u ryjówki japońskiej. Długość głowy od siekacza do kłykcia potyliczego wynosi od 1,65 do 1,81 cm. Rzędy zębów mierzą między 3,9 a 4,4 mm. Tylna stopa mierzy od 1,14 do 1,36 cm. Masa ciała zwierzęcia zawiera się w przedziale od 4,1 do 6,2 g[4].
Grzbiet ryjówki szinto jest szarobrązowy[4].
Gatunek przypomina ryjówkę średnią. Cechy ryjówki szinto z Honsiu płynnie przechodziły w cechy ryjówki średniej z Kraju Nadmorskiego i Korei (wielkość głowy) oraz z Sachalinu i Hokkaido (wymiary zewnętrzne)[8]. Jednak gatunki te można zróżnicować choćby po powierzchni czwartego górnego przedtrzonowca. Problemy z rozróżnieniem dotyczą tylko podgatunku S. s. sadonis[9].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Ryjówka szinto opisana została przez Thomasa w 1905. Jako miejsce typowe badacz wskazał wioskę Makado (ob. część miasteczka Noheji) w prefekturze Aomori na północnym Hondo (dawna nazwa Honsiu) w Japonii[10]. Ryjówkę szinto uznawano nie za osobny gatunek, ale za podgatunek ryjówki średniej, popularnego w Azji gatunku o rozległym zasięgu występowania i licznych podgatunkach. Obecnie jednak gatunki te traktuje się jako odrębne, choć blisko ze sobą spokrewnione, czego dowiedziono badaniami genetycznymi. Różnica pomiędzy nimi nie jest do końca ewidentna wedle niektórych autorów[4], inni na podstawie badań genetycznych widzą w nich odrębne, choć bliskie sobie gatunki, i wskazują, że tworzą one razem grupę o wspólnym pochodzeniu[7], zwaną grupą gatunków caecutiens/shinto[11][12]. Trzecim, blisko z tymi dwoma spokrewnionym gatunkiem, jest ryjówka chińska. Wraz z Sorex isodon oraz ryjówką pazurzastą tworzą one grupę ryjówki średniej, caecutiens group. Wraz z kilkoma innymi grupami gatunków oraz gatunkami nieobjętymi żadną grupą zalicza się ona do podrodzaju Sorex Sorex, jednego z dwóch podrodzajów w rodzaju Sorex[4], zwanym po polsku ryjówką[3]. Jest to jedyny rodzaj umieszczany w plemieniu Soricini[4], czyli ryjówki[3]. Plemię to wraz z plemionami Blarinini, Blarinellini, Anourosoricini, Notiosoricini i Nectogalini należy z kolei do podrodziny Soricinae, jednej z trzech podrodzin rodziny ryjówkowatych Soricidae, obejmującej także podrodziny Crocidurinae i Myosoricinae[4].
Kladogram wedle Naitoh i innych z 2005[11]:
Sorex shinto | |
Obecnie wyróżnia się 3 podgatunki ryjówki szinto[4]:
- Sorex shinto shinto Thomas, 1905;
- Sorex shinto sadonis Yoshiyuki & Imaizumi, 1986;
- Sorex shinto shikokensis Abe, 1967.
Wedle niektórych autorów S. shinto sadonis jest genetycznie nieodróżnialny od podgatunku nominatywnego, być może powstały niedawno[4], inni wskazują na jego odrębność genetyczną od populacji zamieszkującej Honsiu i Shikoku. Ponadto nieliczne zbadane osobniki nie pasują do żadnej z tych grup, te właśnie tworzą podgatunek S. shinto shikokensis[13].
Opisywano niegdyś Sorex shinto chouei, ale wydaje się on być synonimem Sorex shinto shinto[4]. Sorex shinto saevus opisany przez Thomasa w 1907 z Sachalinu[9] uznawany jest obecnie za synonim ryjówki pazurzastej[14].
Tryb życia i cykl życiowy
[edytuj | edytuj kod]Ryjówkowate zazwyczaj prowadzą samotny tryb życia. Nie ma badań potwierdzających to w przypadku omawianego gatunku. Ryjówka szinto żyje na ziemi[4], pośród ściółki[2]. Większość schwytanych osobników była aktywna nocą, ale na dużych wysokościach w listopadzie aktywność przypadała w ciągu dnia[4].
Samica kopuluje z samcem, po czym zachodzi w ciążę. Ciężarne samice podgatunku Sorex shinto shinto spotykano na Honsiu w maju i czerwcu. Ciężarne Sorex shinto sadonis obserwowano od marca do maja. Po ciąży samica rodzi od jednego do sześciu noworodków w przypadku podgatunku nominatywnego, w przypadku Sorex shinto sadonis doliczono się od czterech do sześciu[4].
Ryjówkowate zazwyczaj nie żyją długo[4]. Pokolenie ryjówki szinto trwa 1 rok[2].
Rozmieszczenie geograficzne
[edytuj | edytuj kod]Ryjówka szinto jest endemitem Japonii. Zamieszkuje na: Honsiu (półwysep Kii), Sikoku i Sado[2]. Podgatunek nominatywny zamieszkuje północne i środkowe rejony górskie wyspy Honsiu na średnich i dużych wysokościach ponad poziom morza. Z kolei Sorex shinto shikokensis zamieszkuje Sikoku, dokładniej góry Ishizuchi i Tsurugi. Na wyspie Sado żyje Sorex shinto sadonis, spotykany także na zachodnim wybrzeżu Honsiu, nie tylko w górach, ale i na terenach niżej położonych[4].
Skamieniałości datowane na środkowy plejstocen znaleziono na Honsiu, a późnoplejstoceńskie na Kiusiu. Ryjówka szinto występowała się sympatrycznie z ryjówką średnią[12].
Ekologia
[edytuj | edytuj kod]Siedliskiem ryjówki szinto są lasy[2], zwłaszcza iglaste[4], pierwotne i wtórne oraz tereny porośnięte roślinnością krzewiastą[2]. Spotyka się ją na terenach nizinnych, od poziomu morza, ale częściej w górach[4], do 2900 m[4][2]. Na poziomie morza spotyka się ją na Honsiu, na tej wyspie osiąga wysokość 1200 m. Z kolei na Sikoku żyje na wysokościach od poziomu morza do 900 m. Na Sado ryjówkę szinto spotkano na wysokości 300 m[4].
Nie istnieją informacje o diecie ryjówki szinto. Blisko spokrewniona z nią ryjówka średnia spożywa pająki, chrząszcze, stonogi i gąsienice[4].
Wśród pasożytów wymienia się nicienia Parastrongyloides winchesi oraz Syphacia, prawdopodobnie Syphacia emileromani, aczkolwiek w tym przypadku ryjówki były przypadkowym żywicielem pasożyta myszy po spożyciu jej zwłok[15].
Zagrożenia i ochrona
[edytuj | edytuj kod]Trend populacyjny jest stabilny. IUCN nie podaje liczebności populacji. Istnieją miejsca, gdzie gatunek występuje pospolicie. Wymienić można wśród nich północne i środkowe Honsiu, gdzie, jak podkreśla IUCN, nie występuje ryjówka japońska, jak i Sado. Jednak już na Sikoku ryjówka szinto stanowi rzadkość i spotkać ją można wyłącznie na znacznych wysokościach[2]. Na Honsiu współistnieje z ryjówką japońską. Duża część zasięgu występowania ryjówki szinto znajduje się pod ochroną[4]. IUCN nie wymienia żadnych zagrożeń. Zalicza ryjówkę szinto do gatunków najmniejszej troski (LC)[2].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Sorex shinto, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i D Laginha Pinto Correia , Sorex shinto, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015 [dostęp 2022-03-26] (ang.).
- ↑ a b c Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 73. ISBN 978-83-88147-15-9.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v CJ Burgin i inni, Family Soricidae (Shrews), [w:] Don E Wilson, Rusell A Mittermeier, Handbook of the Mammals of the World, t. 8. Insectivores, Sloth and Collugos, Barcelona: Lynx Edicions in association with Conservation International and IUCN, 2018, s. 332-399, ISBN 978-84-16728-08-4 (ang.).
- ↑ a b Nobuo Takagi , Yuzo Fujimaki , Chromosomes of Sorex shinto saevus Thomas and Sorex unguiculatus Dobson, „The Japanese Journal of Genetics”, 41 (2), 1966, s. 109-113 (ang.).
- ↑ Takashi Tada , Yoshitaka Obara , Karyological relationships among four species and subspecies of Sorex revealed by differential staining techniques, „Journal of the Mammalogical Society of Japan”, 13 (1), 1988, s. 21-31 (ang.).
- ↑ a b Tatsuo i inni, A note on karyotypes of Sorex caecutiens (Mammalia, Insectivora) from Cheju Island, Korea., „Caryologia”, 58 (1), Taylor & Francis, s. 52-55 (ang.).
- ↑ Ohdachi i inni, Morphological relationships among populations in the Sorex caecutiens/shinto group (Eulipotyphla, Soricidae) in East Asia, with a description of a new subspecies from Cheju Island, Korea., „Mammalian Biology”, 70 (6), 2005, s. 345-358, DOI: 10.1016/j.mambio.2005.06.004 (ang.).
- ↑ a b Nikolai E Dokuchaev. , Satoshi Ohdachi , Hisashi Abe , Morphometric status of shrews of the Sorex caecutiens/shinto group in Japan, „Mammal Study”, 2, 24, 1999, s. 67-78 (ang.).
- ↑ Oldfield Thomas. The Duke of Bedford's Zoological Exploration in Eastern Asia. — I. List of Mammals obtained by Mr. M. P. Anderson in Japan. „Proceedings of the Zoological Society”. 1905 (2), s. 338, May-Dec 1905. Zoological Society of London. Academic Press. (ang.).
- ↑ a b Naitoh i inni, Restriction fragment length polymorphism of nuclear rDNA in Sorex caecutiens/shinto group (Eulipotyphla, Soricidae), „Mammal Study”, 30 (2), the Mammalogical Society of Japan, 2005, s. 101-107 (ang.).
- ↑ a b Satoshi D. Ohdachi , Hisashi Abe , Sang-Hoon Han , Phylogenetical positions of Sorex sp.(Insectivora, Mammalia) from Cheju Island and S. caecutiens from the Korean Peninsula, inferred from mitochondrial cytochrome b gene sequences, „Zoological Science”, 1, 20, 2003, s. 91-95 (ang.).
- ↑ Ohdachi i inni, Intraspecific phylogeny and geographical variation of six species of northeastern Asiatic Sorex shrews based on the mitochondrial cytochrome b sequences, „Molecular Ecology”, 10 (9), Blackwell Science Ltd, 2001, s. 2199-2213 (ang.).
- ↑ Abe i inni, Sorex unguiculatus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [dostęp 2022-03-27] (ang.).
- ↑ Mitsuhiko Asakawa , Haruo Kamiya , Masashi Ohbayashi , Studies on the parasite fauna of Insectivora. IV. Four nematodes from the Japanese Sorex spp, „Journal of Rakuno Gakuen University”, 13 (1), 1988, s. 11-19 (ang.).