Straż grobowa – Wikipedia, wolna encyklopedia
Straż grobowa (Bożogrobcy, Turki) – honorowa formacja paramilitarna pełniąca w kościele wartę przy symbolicznym Bożym Grobie od Wielkiego Piątku po południu – do rezurekcji w Niedzielę wielkanocną.
Geneza tradycji
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/Stra%C5%BC_grobowa_w_Grodzisku_Dolnym_01.jpg/240px-Stra%C5%BC_grobowa_w_Grodzisku_Dolnym_01.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Stra%C5%BC_grobowa_w_Try%C5%84czy_02.jpg/240px-Stra%C5%BC_grobowa_w_Try%C5%84czy_02.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Stra%C5%BC_grobowa_parafii_NSPJ_w_Gorzycach_Przeworskich_10.jpg/240px-Stra%C5%BC_grobowa_parafii_NSPJ_w_Gorzycach_Przeworskich_10.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Stra%C5%BC_Grobowa_2013.jpg/240px-Stra%C5%BC_Grobowa_2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/StrazGrobowaBircza2.jpg/240px-StrazGrobowaBircza2.jpg)
Obyczaj ten znany jest w Polsce co najmniej od połowy XVII w., jest opisywany w źródłach z XVIII i XIX wieku. Honorowe formacje wojskowe lub parawojskowe, pełniące warty w kościołach przy symbolicznych grobach Pańskich, od popołudnia Wielkiego Piątku do rezurekcji w Niedzielę wielkanocną.
Według legendy funkcjonująca na Podkarpaciu nazwa straży grobowych „Turki” wywodzi się z czasów odsieczy wiedeńskiej. Powracający z wojny chłopi ubrani byli w zdobyczne stroje tureckie i przybywali do rodzinnych wsi w Wielki Piątek, Wielką Sobotę lub Wielką Niedzielę, udając się bezpośrednio do kościoła i zaciągając wartę przy Grobie Pańskim[1].
Na przykład w Warszawie za czasów Augusta III straże grobowe składały się z drabantów królowej i oddziałów artylerii konnej, a w innych miastach i miasteczkach – z oddziałów wojskowych różnych rodzajów broni, w paradnych mundurach; w końcu XIX w. w niektórych regionach Wielkopolski w mundurach z elementami orientalnymi (turbany, krzywe szable tureckie) – być może reminiscencje odsieczy wiedeńskiej lub pielgrzymek do Ziemi Świętej, odbywanych przez szlachtę i magnaterię polską od końca XVII w. (w Jerozolimie służby porządkowe pełniła policja świątynna, Turcy – agowie, w strojach narodowych).
Wiejskie straże grobowe również przebierały się za wojsko albo występowały w swych własnych mundurach wojskowych, jeśli uczestnicy straży odbyli służbę wojskową. Obyczaj straży grobowych utrwalił się w tradycji polskiej i jest ciągle żywy. Każdego roku warty przy grobach Pańskich zwyczajowo zaciągają strażacy, w mundurach galowych.
W okolicach Przeworska i Leżajska, w każdej parafii są straże grobowe, które w Niedzielę Wielkanocną i Poniedziałek Wielkanocny ubrane w barwne, ozdobne mundury, przy dźwiękach orkiestry dętej wykonują marsze i musztry paradne.
W Pruchniku straże grobowe są nazywane „bożogrobcami”, co może mieć związek z tradycjami zakonu Kanoników Regularnych Stróżów Świętego Grobu Jerozolimskiego, zwanych potocznie bożogrobcami[2].
Parady straży wielkanocnych „Turki”
[edytuj | edytuj kod]W 1993 roku w Grodzisku Dolnym zorganizowano pierwszą Podkarpacką Paradę Straży Wielkanocnych „Turki”, w której wzięły udział straże grobowe i orkiestry dęte z Podkarpacia.
Od 2004 roku organizowane są Ogólnopolskie i Podkarpackie Parady Straży Wielkanocnych „Turki” , o zasięgu ogólnopolskim[3].
- Parady Podkarpackie:
- 1993 – I Grodzisko Dolne
- 1994 – II Zaleszany
- 1995 – III Grodzisko Dolne
- 1996 – IV Grodzisko Dolne
- 1997 – V Radomyśl nad Sanem
- 1998 – VI Grodzisko Dolne
- 1999 – VII Pruchnik
- 2000 – VIII Grodzisko Dolne
- 2001 – IX Dzikowiec
- 2002 – X Grodzisko Dolne
- 2003 – XI Łańcut
- Parady Podkarpackie i Ogólnopolskie:
- 2004 – XII (I) Grodzisko Dolne
- 2005 – XIII (II) Gniewczyna Łańcucka
- 2006 – XIV (III) Raniżów
- 2007 – XV (IV) Grodzisko Dolne
- 2008 – XVI (V) Majdan Zbydniowski
- 2009 – XVII (VI) Grodzisko Dolne
- 2010 – XVIII (VII) Wyszatyce
- 2011 – XIX (VIII) Wielopole Skrzyńskie
- 2012 – XX (IX) Grodzisko Dolne
- 2013 – XXI (X) Nowa Dęba
- 2014 – XXII (XI) Radomyśl nad Sanem
- 2015 – XXIII (XII) Gniewczyna Łańcucka
- 2016 – XXIV (XIII) Nowa Sarzyna
- 2017 – XXV (XIV) Grodzisko Dolne
- 2018 – XXVI (XV) Majdan Zbydniowski[4]
- 2019 – XXVII (XVI) Pustynia[5]
- 2022 – XXVIII (XVII) Tryńcza
- 2023 – XXIX (XVIII) Biedaczów[6]
- 2024 – XXX (XIX) Grodzisko Dolne[7]
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Turki. Straże grobowe Polski Południowo-Wschodniej 1998–1999, Stalowa Wola 2000, s. 7. ISBN 83-87840-31-9.
- ↑ Turki – Wielkanocne Straże Grobowe. radomysl.pl. [dostęp 2023-08-15].
- ↑ Parada Straży Wielkanocnych – Turki 2004. Wierni tradycji ojców [online], Tygodnik Katolicki „Niedziela”, Niedziela przemyska 20/2004 .
- ↑ Parada Turków w Majdanie Zbydniowskim [online], rzeszow.tvp.pl [dostęp 2018-04-15] .
- ↑ Beata Malec-Suwara , Parada Turków, Rzymian, kosynierów, strażaków i orkiestr [online], tarnow.gosc.pl [dostęp 2019-05-05] .
- ↑ Andrzej Błoński , XVIII Ogólnopolska i XXIX Podkarpacka Parada Straży Wielkanocnych „TURKI 2023” [online], nowiny24.pl [dostęp 2023-04-23] .
- ↑ Paweł Dubiel , Parada Straży Wielkanocnych „Turki 2024” w Grodzisku Górnym [ZDJĘCIA] [online], nowiny24.pl [dostęp 2024-04-14] .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Grzegorz Krzysztof Krzeszowski Geneza Straży Wielkanocnych w gminie Grodzisko Dolne (s. 24–45)
- Album Turki. Straże grobowe Polski Południowo-Wschodniej 1998–1999, Wydawnictwo Sztafeta, Stalowa Wola 2000, ISBN 83-87840-31-9