Tramwaje w Lipsku – Wikipedia, wolna encyklopedia
tramwaj | |
![]() | |
![]() Solaris Tramino w Lipsku | |
Państwo | |
---|---|
Kraj związkowy | |
Lokalizacja | |
Organizator | |
Operator | |
Liczba linii | 15 |
Lata funkcjonowania | od 1872 |
Roczna liczba pasażerów | 127 000 000 |
Infrastruktura | |
![]() | |
Długość sieci | 146 km |
Rozstaw szyn | 1458 mm |
Napięcie zasilania | 600 V DC |
Liczba zajezdni | 6 |
Liczba przystanków | 522 |
Tabor | |
Liczba pojazdów | 293 |
Strona internetowa |
Tramwaje w Lipsku (niem. Straßenbahn Leipzig) – system tramwajowy funkcjonujący w Lipsku – jednym z miast niemieckiego kraju związkowego Saksonia. Operatorem systemu jest przedsiębiorstwo Leipziger Verkehrsbetriebe. Tramwaje wraz ze S-Bahn Mitteldeutschland tworzą kręgosłup miejskiego transportu publicznego w Lipsku. Jest to jeden z największych systemów tramwajowych w Niemczech (15 linii). Rozstaw szyn jest największy wśród niemieckich systemów tramwajowych i wynosi 1458 mm. Praca przewozowa lipskich tramwajów w 2012 r. wyniosła około 12,7 miliona wozokilometrów[1].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Tramwaje konne
[edytuj | edytuj kod]Historia lipskiego systemu tramwajowego rozpoczęła się 18 maja 1872 r. wraz z otwarciem pierwszych linii tramwaju konnego przez przewoźnika Leipziger Pferde-Eisenbahn (LPE). Pierwsza zajezdnia tramwajowa mieściła się w Reudnitz, które było wówczas siedzibą dyrekcji przewoźnika. Pod koniec 1895 r. system tramwajowy składał się z 46 km torowisk, 1013 koni, 172 wagonów i pięciu zajezdni[2].
Tramwaje elektryczne do 1945
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/J36_226_Bw_Wittenberger_Stra%C3%9Fe%2C_ET_179.jpg/220px-J36_226_Bw_Wittenberger_Stra%C3%9Fe%2C_ET_179.jpg)
W kwietniu 1896 r. przedsiębiorstwo LPE przekształcono w firmę Große Leipziger Straßenbahn (GLSt), która do 1897 r. ukończyła elektryfikację systemu. Jeszcze w tym samym roku przedsiębiorstwo Leipziger Elektrische Straßenbahn (LESt) rozpoczęło swoją działalność, a w 1900 r. powstała kolejna firma – Leipziger Außenbahn AG (LAAG)[2].
W czasie I wojny światowej nastąpiła fuzja Große Leipziger Straßenbahn i Leipziger Elektrische Straßenbahn pod szyldem GLSt. Przedsiębiorstwo dysponowało wówczas ponad 685 wagonami silnikowymi, 546 doczepnymi i torowiskami o długości 127,4 km[2].
W lipcu 1938 r. firmę GLSt przemianowano na Leipziger Verkehrsbetriebe (LVB). Od grudnia 1943 r., na skutek zniszczeń spowodowanych bombardowaniami alianckimi, ruch tramwajowy wielokrotnie zawieszano. W kwietniu 1945 r. po wkroczeniu wojsk amerykańskich do miasta tramwaje przestały kursować na 9 dni[2].
Czas NRD
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/12_271_Wschl._Elli-Voigt-Stra%C3%9Fe%2C_ET_1206.jpg/220px-12_271_Wschl._Elli-Voigt-Stra%C3%9Fe%2C_ET_1206.jpg)
W 1951 r. połączono Leipziger Außenbahn z LVB, które ówcześnie nosiło nazwę VEB Verkehrsbetriebe der Stadt Leipzig. W tym samym roku po 20 latach przerwy zamówiono fabrycznie nowe wagony. W 1965 r. na obszarze całego systemu wprowadzono obsługę bezkonduktorską w tramwajach. W 1969 r. dostarczono pierwszy z ponad 900 czechosłowackich wagonów tramwajowych serii Tatra[2].
W latach 70. XX wieku doszło do rozwoju motoryzacji, co spowodowało pogorszenie przepustowości układu drogowego. Z tego powodu przebudowano Tröndlinring, ulicę okrążającą centrum miasta, która jest również ważną magistralą tramwajową. W czasach NRD powstało wiele osiedli mieszkaniowych na zachodzie Lipska, do których doprowadzono nowe odcinki torowisk. Większe rozbudowy systemu o nowe torowiska miały miejsce w latach 1983, 1986 i 1989. Oprócz tego przedłużono także istniejące odcinki.
Po zjednoczeniu Niemiec
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/Leipzig-lvb-sl-9-dwa-1093895.jpg/220px-Leipzig-lvb-sl-9-dwa-1093895.jpg)
Po 1990 r. zlikwidowano wiele torowisk tramwajowych (podobnie jak w końcu lat 70. XX wieku), tym razem jednak powodem były oszczędności po zmianie sytuacji społeczno-politycznej w konsekwencji zjednoczenia Niemiec. Układ sieci zoptymalizowano pod kątem zwiększenia efektywności transportu tramwajowego. W latach 1994–1998 zakupiono 56 ośmioosiowych tramwajów typu NGT8, wyprodukowanych przez konsorcjum firm Duewag, Waggonbau Bautzen (DWA), ABB i Siemens; były to pierwsze niskopodłogowe tramwaje w Lipsku[3].
Początek XXI wieku
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/J29_676_Georg-Schumann-Stra%C3%9Fe%2C_ET_1215.jpg/220px-J29_676_Georg-Schumann-Stra%C3%9Fe%2C_ET_1215.jpg)
W celu zwiększenia dostępności starszego taboru tramwajowego dla osób starszych i niepełnosprawnych, w latach 2000–2001 zakupiono w zakładach Bombardier 38 czteroosiowych doczep niskopodłogowych typu NB4[4]. Z powodu ograniczonych funduszy i niewystarczającej pojemności wagonów NGT8, postanowiono o skonstruowaniu własnego, częściowo niskopodłogowego wagonu tramwajowego, któremu nadano nazwę Leoliner (inne oznaczenie: NGTW6L). Produkcja tych sześcioosiowych wagonów tramwajowych przebiegała w zakładach LEOLINER Fahrzeug-Bau Leipzig GmbH (FBL; dziś HeiterBlick)[5]. Pierwsze dwa prototypy wprowadzono do ruchu w 2004 r. W latach 2005–2007 do Lipska dostarczono 24 długie na 45 m przegubowe wagony niskopodłogowe typu NGT12-LEI z serii Flexity Classic produkcji Bombardier Transportation[6]. W latach 2010–2012 zakupiono kolejnych 9 tramwajów NGT12-LEI za 29 mln euro[7]. 26 marca 2015 r. LVB zamówiło cztery tramwaje typu Solaris Tramino (NGT10) w zakładach Solaris Bus & Coach z opcją zakupu 43 kolejnych egzemplarzy w ciągu następnych pięciu lat. Pierwszy tramwaj dostarczono do miasta 21 grudnia 2016 r.[8] Całkowity koszt zakupu wagonów wynosi około 120 mln euro.
Linie
[edytuj | edytuj kod]Dzienne zwykłe
[edytuj | edytuj kod]Stan z 19 października 2019 r.
Linia | Trasa |
---|---|
1 1E | Lausen – Zschampertaue – Krakauer Straße – Ratzelbogen – Stuttgarter Allee – Schönauer/Ratzelstraße – Herrmann-Meyer-Straße – Kurt-Kresse-Straße – Diezmannstraße – Antonien-/Gießerstraße – Adler – Rödelstraße – Stieglitzstraße – Holbeinstraße – Klingerweg – Marschnerstraße – Westplatz – Gottschedstraße – Goerdelerring – Hauptbahnhof – Hofmeisterstraße – Friedrich-List-Platz – Einertstraße – Hermann-Liebmann-/Eisenbahnstraße – Stannebeinplatz – Stöckelstraße – Löbauer Straße – Ossietzky-/Gorkistraße – Rathaus Schönefeld – Schönefeld, Volbedingstraße (1E) – Mockauer-/Volbedingstraße – Friedrichshafner Straße – Döringstraße – Mockau, Post |
2 | [Lausen – Zschampertaue – Krakauer Straße (tylko wcześnie rano i wieczorem)] Grünau-Süd – Ratzelbogen – Stuttgarter Allee – Schönauer/Ratzelstraße – Herrmann-Meyer-Straße – Kurt-Kresse-Straße – Diezmannstraße – Antonien-/Gießerstraße – Adler – Rödelstraße – Stieglitzstraße – Holbeinstraße – Klingerweg – Marschnerstraße – Westplatz – Neues Rathaus – Wilhelm-Leuschner-Platz – Roßplatz – Härtelstraße – Bayerischer Bahnhof – Johannisallee – Deutsche Nationalbibliothek – Altes Messegelände – Naunhofer Straße – Völkerschlachtdenkmal – Südfriedhof – Prager/Russenstraße – Probstheida – Franzosenallee – Roseggerstraße – Meusdorf (w dni powszednie) |
3 3E | Knautkleeberg – Fortunabadstraße – Albersdorfer Straße – Seumestraße – Wasserwerk Windorf – Großzschocher, Gerhard-Ellrodt-Straße – Huttenstraße – Kunzestraße – Arthur-Nagel-Straße – Kleinzschocher, Kötzschauer Straße – Schwartzestraße – Adler – Markranstädter Straße – Elster-Passage – Felsenkeller – Angerbrücke, Strbf. – Sportforum Süd – Waldplatz – Leibnizstraße – Goerdelerring – Hauptbahnhof – Hofmeisterstraße – Friedrich-List-Platz – Einertstraße – Hermann-Liebmann-/Eisenbahnstraße – Torgauer Platz – Volksgarten – Permoser-/Torgauer Straße – Schwantesstraße – Bautzner Straße – Hohentichelnstraße – Arcus Park – Heiterblick, Teslastraße – Portitzer Allee, S-Bf. Heiterblick – Taucha, Otto-Schmidt-Straße – Taucha, Theodor-Körner-Straße – Taucha, Freiligrathstraße – Taucha, An der Bürgerruhe (końcowy linii: 3) – Heisenbergstraße – Paunsdorf-Nord – Hermelinstraße – Paunsdorfer Allee/Permoserstraße – Paunsdorf-Center – Sommerfeld (końcowy linii: 3E) |
4 4E | Gohlis, Landsberger Straße – Beyerleinstraße – Landsberger-/Max-Liebermann-Straße – Viertelsweg – S-Bf. Coppiplatz – Georg-Schumann-/Lindenthaler Straße – Menckestraße – Stallbaumstraße – Am Mückenschlösschen – Feuerbachstraße – Waldplatz – Leibnizstraße – Goerdelerring – Hauptbahnhof (4E, w dni powszednie) – Augustusplatz – Johannisplatz – Gerichtsweg – Reudnitz, Koehlerstraße – Breite Straße – Riebeck-/Oststraße – Riebeck-/Stötteritzer Straße (4E, w dni powszednie) – S-Bf. Stötteritz – Breslauer Straße – Weißestraße – Rathaus Stötteritz – Kolmstraße – Stötteritz, Holzhäuser Straße |
7 | Böhlitz-Ehrenberg, Burghausener Straße – Forstweg – Ludwig-Jahn-Straße – Südstraße – Barnecker Straße – S-Bf. Leutzsch – Philipp-Reis-Straße – Pfingstweide – Rathaus Leutzsch – Diakonissenhaus – Wielandstraße – Georg-Schwarz-/Merseburger Straße – Lindenauer Markt – Angerbrücke, Strbf. – Sportforum Süd – Waldplatz – Leibnizstraße – Goerdelerring – Hauptbahnhof – Augustusplatz – Johannisplatz – Gerichtsweg – Reudnitz, Koehlerstraße – Wiebelstraße – Edlichstraße (poza czasem kursowania linii nr 8 kursuje przez Torgauer Platz – Geißlerstraße, Bülowviertel) – Annenstraße – Sellerhausen, Emmaussstraße – Ostheimstraße – Theodor-Heuss-Straße – Barbarastraße – Paunsdorf, Strbf. – Am Vorwerk – Ahornstraße – Paunsdorf-Nord – Hermelinstraße – Paunsdorfer Allee/Permoser Straße – Paunsdorf Center – Sommerfeld |
8 | Grünau-Nord – Schönauer Ring – Parkallee – Grünauer Allee – Saarländer Straße – Credéstraße – Lindenau, Bushof – Henriettenstraße – Lützner/Merseburger Straße – Angerbrücke, Strbf. – Sportforum Süd – Waldplatz – Westplatz – Neues Rathaus – Wilhelm-Leuschner-Platz – Augustusplatz – Hauptbahnhof, Wintergartenstraße – Hofmeisterstraße – Friedrich-List-Platz – Hermann-Liebmann-/Eisenbahnstraße – Torgauer Platz – Geißlerstraße, Bülowviertel – Annenstraße – Sellerhausen, Emmausstraße – Ostheimstraße – Theodor-Heuss-Straße – Barbarastraße – Paunsdorf, Strbf. – Am Vorwerk – Ahornstraße – Paunsdorf-Nord |
9 | Thekla – Mockau, Kirche – Samuel-Lampel-Straße – Mockau, Post – Döringstraße – Friedrichshafner Straße – Mockauer-/Volbedingstraße – Hamburger Straße – Apelstraße, Historischer Strbf. – Wittenberger Straße ← Wilhelm-Liebknecht-Platz – Hauptbahnhof, Westseite – Goerdelerring – Thomaskirche – Neues Rathaus – Wilhelm-Leuschner-Platz – Roßplatz – Härtelstraße – Bayerischer Bahnhof – Körnerstraße – Kurt-Eisner-/Arthur-Hoffmann-Straße – Steinplatz – Arthur-Hoffmann-/Richard-Lehmann-Straße – R.-Lehmann-Straße, HTWK – Connewitzer Kreuz – Stockartstraße – Hildebrandstraße – S-Bf. Connewitz, Klemmstraße |
10 | Wahren – Am Viadukt – Annaberger Straße – Möckernscher Markt – Dantestraße – S-Bf. Möckern – Wiederitzscher Straße – Georg-Schumann-/Lindenthaler Straße – Georg-Schumann-/Lützowstraße – Chausseehaus – Wilhelm-Liebknecht-Platz – Hauptbahnhof – Augustusplatz – Wilhelm-Leuschner-Platz – Münzgasse, LVZ – Hohe Straße – Südplatz – Karl-Liebknecht-/Kurt-Eisner-Straße – R.-Lehmann-Straße, HTWK – Connewitzer Kreuz – Wiedebachplatz – Arthur-Hoffmann-/Arno-Nitzsche-Straße ← Meusdorfer Straße – Triftweg – An der Märchenwiese – Moritz-Hof – Lößnig |
11 11E | Schkeuditz, Rathausplatz – Schkeuditz, Altscherbitz – Schkeuditz, Paetzstraße – Schkeuditz, Gartenstadt – Modelwitz – Hänichen, Bismarckturm – Freirodaer Weg – Lützschena – Stahmelner Allee – Stahmeln – Pittlerstraße – Wahren (11E) – Am Viadukt – Annaberger Straße – Möckernscher Markt – Dantestraße – S-Bf. Möckern – Wiederitzscher Straße – Georg-Schumann-/Lindenthaler Straße – Georg-Schumann-/Lützowstraße – Chausseehaus – Wilhelm-Liebknecht-Platz – Hauptbahnhof – Augustusplatz – Wilhelm-Leuschner-Platz – Münzgasse, LVZ – Hohe Straße – Südplatz – Karl-Liebknecht-/Kurt-Eisner-Straße – R.-Lehmann-Straße, HTWK – Connewitzer Kreuz – Stockartstraße – Hildebrandstraße – S-Bf. Connewitz, Klemmstraße – Raschwitzer Straße – Friederikenstraße – Leinestraße – Dölitz, Strbf. (11E) – Am Eichwinkel ← Markkleeberg, Virchowstraße – Markkleeberg-Ost, Schillerplatz |
12 | Gohlis-Nord, Virchowstraße – Baaderstraße – Gottschallstraße – Virchow-/Coppistraße – S-Bf. Gohlis – Georg-Schumann-/Lützowstraße – Fritz-Seger-Straße – Springerstraße – Nordplatz – Zoo – Lortzingstraße – Goerdelerring – Hauptbahnhof – Augustusplatz – Johannisplatz [– Gutenbergplatz – Ostplatz – Witzgallstraße – Technisches Rathaus (w dni powszednie)] |
14 | (linia okrężna) S-Bf. Plagwitz → Karl-Heine-/Gießerstraße → Karl-Heine-/Merseburger Straße → Felsenkeller → Alte Straße → Nonnenstraße → Marschnerstraße → Westplatz → Gottschedstraße → Goerdelerring → Hauptbahnhof → Augustusplatz → Wilhelm-Leuschner-Platz → Neues Rathaus → Westplatz → Marschnerstraße → Nonnenstraße → Alte Straße → Felsenkeller → Karl-Heine-/Merseburger Straße → Karl-Heine-/Gießerstraße → S-Bf. Plagwitz |
15 | Miltitz – Saturnstraße – Jupiterstraße – Plovdiver Straße – Kiewer Straße – Am Kirschberg – Schönauer Ring – Parkallee – Grünauer Allee – Saarländer Straße – Credéstraße – Lindenau, Bushof – Henriettenstraße – Lützner-/Merseburger Straße – Lindenauer Markt – Angerbrücke, Strbf. – Sportforum Süd – Waldplatz – Leibnizstraße – Goerdelerring – Hauptbahnhof – Augustusplatz – Johannisplatz – Gutenbergplatz – Ostplatz – Witzgallstraße – Technisches Rathaus – Altes Messegelände – Naunhofer Straße – Völkerschlachtdenkmal – Südfriedhof – Prager-/Russenstraße – Probstheida – Franzosenallee – Roseggerstraße – Meusdorf |
16 | Messegelände – S-Bf. Messe – Georg-Herwegh-Straße – Wiederitzsch-Mitte – Dachauer Straße – Klinikum St. Georg – Hornbach Baumarkt – Delitzscher-/Essener Straße – Mosenthinstraße – Eutritzscher Markt – Eutritzscher Zentrum – Wilhelminenstraße – Chausseehaus – Wilhelm-Liebknecht-Platz – Hauptbahnhof – Augustusplatz – Roßplatz – Härtelstraße – Bayerischer Bahnhof – Johannisallee – Deutsche Nationalbibliothek – An den Tierkliniken – Richard-Lehmann-/Zwickauer Straße – Triftweg – An der Märchenwiese – Moritz-Hof – Lößnig |
Nocne
[edytuj | edytuj kod]Linia | Trasa |
---|---|
N10 | Hauptbahnhof – Augustusplatz – Wilhelm-Leuschner-Platz – Münzgasse, LVZ – Hohe Straße – Südplatz – Karl-Liebknecht-/Kurt-Eisner-Straße – R.-Lehmann-Straße, HTWK – Connewitzer Kreuz – Wiedebachplatz – Arthur-Hoffmann-/Arno-Nitzsche-Straße ← Meusdorfer Straße – Triftweg – An der Märchenwiese – Moritz-Hof – Lößnig |
N17 | Lausen – Zschampertaue – Krakauer Straße – Ratzelbogen – Stuttgarter Allee – Schönauer/Ratzelstraße – Herrmann-Meyer-Straße – Kurt-Kresse-Straße – Diezmannstraße – Antonien-/Gießerstraße – Adler – Rödelstraße – Stieglitzstraße – Holbeinstraße – Klingerweg – Marschnerstraße – Westplatz – Gottschedstraße – Goerdelerring – Hauptbahnhof – Augustusplatz – Johannisplatz – Gerichtsweg – Reudnitz, Koehlerstraße – Wiebelstraße – Torgauer Platz – Geißlerstraße, Bülowviertel – Annenstraße – Sellerhausen, Emmaussstraße – Ostheimstraße – Theodor-Heuss-Straße – Barbarastraße – Paunsdorf, Strbf. – Am Vorwerk – Ahornstraße – Paunsdorf-Nord |
Specjalne
[edytuj | edytuj kod]Linia | Trasa |
---|---|
51 | Wahren – Am Viadukt – Annaberger Straße – Möckernscher Markt – Dantestraße – S-Bf. Möckern – Wiederitzscher Straße – Georg-Schumann-/Lindenthaler Straße – Menckestraße – Stallbaumstraße – Am Mückenschlösschen (dostęp do stadionu) – Feuerbachstraße (dostęp do stadionu) – Waldplatz – Leibnizstraße – Goerdelerring – Hauptbahnhof – Augustusplatz – Wilhelm-Leuschner-Platz – Münzgasse, LVZ – Hohe Straße – Südplatz – Karl-Liebknecht-/Kurt-Eisner-Straße – Karl-Liebknecht-/R.-Lehmann-Straße, HTWK – Connewitzer Kreuz – Wiedebachplatz – Arthur-Hoffmann-/Arno-Nitzsche-Straße ← Meusdorfer Straße – Triftweg – An der Märchenwiese – Moritz-Hof – Lößnig |
56 | Messegelände – S-Bf. Messe – Georg-Herwegh-Straße – Wiederitzsch-Mitte – Dachauer Straße – Klinikum St. Georg – Hornbach Baumarkt – Delitzscher-/Essener Straße – Mosenthinstraße – Eutritzscher Markt – Eutritzscher Zentrum – Wilhelminenstraße – Chausseehaus – Wilhelm-Liebknecht-Platz – Hauptbahnhof, Westseite – Goerdelerring – Leibnizstraße – Waldplatz – Sportforum Süd (z powrotem między przystankami Waldplatz i Hauptbahnhof przez Westplatz, Neues Rathaus, W.-Leuschner-Platz i Augustusplatz) |
Legenda oznaczeń
[edytuj | edytuj kod]Kolor linii oznacza, na którym z przystanków na Innenstadtring zatrzymuje się dana linia:
Kolor | Przystanki |
---|---|
czerwony | Hauptbahnhof/Willy-Brandt-Platz i Augustusplatz, brak obsługi Goerdelerring |
zielony | Goerdelerring und Hauptbahnhof/Willy-Brandt-Platz, brak obsługi Augustusplatz i Wilhelm-Leuschner-Platz |
granatowy | Goerdelerring, Hauptbahnhof/Willy-Brandt-Platz i Augustusplatz/Goethestraße, brak obsługi Wilhelm-Leuschner-Platz |
żółty | Wilhelm-Leuschner-Platz, brak obsługi Hauptbahnhof/Willy-Brandt-Platz |
niebieski | Goerdelerring, Hauptbahnhof/Willy-Brandt-Platz, Augustusplatz i Wilhelm-Leuschner-Platz (tylko zgodnie z ruchem wskazówek zegara) |
Tabor
[edytuj | edytuj kod]Stan z 18 lutego 2020 r.[9]
Zdjęcie | Typ | Eksploatacja od | Liczba |
---|---|---|---|
![]() | Tatra T4DM | 1984 | 86 |
![]() | Tatra B4D-NF | 1984 | 3 |
![]() | Bombardier NB4 | 2000 | 43 |
![]() | Duewag/Siemens NGT8 | 1994 | 56 |
![]() | NGTW6L | 2003 | 49 |
![]() | NGT12LEI | 2005 | 33 |
![]() | NGT10 | 2016 | 23 |
Łączna liczba: | 293 |
Zajezdnie
[edytuj | edytuj kod]- Zajezdnia Angerbrücke
- Zajezdnia Paunsdorf
- Zajezdnia Dölitz
- Warsztaty główne Heiterblick (z torami odstawczymi)
- Tory odstawcze Lausen
- Zajezdnia Leutzsch (nie funkcjonuje)
- Zajezdnia Wittenberger Straße (muzeum tramwajów)
- Zajezdnia Möckern (do 2018 r. muzeum tramwajów)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Publikation der LVB: Zahlen und Fakten 2013. l-nv.de. [dostęp 2020-02-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-05-16)]. (niem.).
- ↑ a b c d e Die Geschichte der LVB. lvb.de. [dostęp 2020-02-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-10-11)]. (niem.).
- ↑ NGT8. l-nv.de. [dostęp 2020-02-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-05-16)]. (niem.).
- ↑ NB4. l-nv.de. [dostęp 2020-02-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-05-16)]. (niem.).
- ↑ NGTW6L. l-nv.de. [dostęp 2020-02-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-05-16)]. (niem.).
- ↑ 45-Meter-Stadtbahnwagen „Bombardier Classic XXL”. l-nv.de. [dostęp 2020-02-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-05-16)]. (niem.).
- ↑ Leipziger Verkehrsbetriebe stocken Straßenbahnflotte auf. l-nv.de. [dostęp 2020-02-19]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (niem.).
- ↑ Die XL, Unsere neue Leipziger Straßenbahn ist angekommen. l-nv.de. [dostęp =2020-02-19]. (niem.).
- ↑ Vehicle Statistics Leipzig, Leipziger Verkehrsbetriebe. transphoto.org. [dostęp 2020-02-19]. (ang.).