Władysław Skrzypek (partyzant) – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 1914 lub 1916 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 10 kwietnia 1944 |
Przebieg służby | |
Siły zbrojne | |
Jednostki | 8 Pułku Piechoty Legionów |
Stanowiska | dowódca oddziału partyzanckiego, |
Główne wojny i bitwy | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() |
Władysław Skrzypek, ps. „Orzeł”, „Grzybowski” (ur. 1914 w Łysakowie[1] lub 1916, zm. 10 kwietnia 1944[2]) – uczestnik wojny obronnej w 1939 r., członek Związku Młodzieży Wiejskiej RP „Wici” i Związku Walki Zbrojnej, żołnierz Armii Krajowej, dowódca brygady Armii Ludowej[3].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w wielodzietnej rodzinie chłopskiej. Przed 1939 rokiem odbył zasadniczą służbę wojskową, którą zakończył jako podoficer, był też działaczem Związku Młodzieży Wiejskiej RP „Wici” w powiecie Kraśnik. W czasie agresji niemieckiej na Polskę w 1939 roku służył w 8 Pułku Piechoty Legionów w Lublinie. Po zakończeniu działań wojennych wrócił do domu, podobnie jak jego bracia Bronisław i Stefan[4]. Jeszcze w 1939 roku został członkiem Związku Walki Zbrojnej a następnie Armii Krajowej[4], a po nawiązaniu kontaktu z aktywem Polskiej Partii robotniczej od kwietnia 1943 w GL. W czerwcu 1943 został dowódcą 80 osobowego oddziału partyzanckiego GL im. Bartosza Głowackiego operującego w południowej Lubelszczyźnie, który stanowił bazę szkoleniową i organizacyjną dla innych grup partyzanckich. Od sierpnia 1943 podlegały mu oddziały GL „Bogdana”, „Przepiórki”, „Błyskawicy”, „Armaty”, „Lemiszewskiego” i inne (od tego czasu używał pseudonimu „Grzybowski”). We wrześniu 1943 r. awansowany do stopnia podporucznika, w lutym 1944 r. do stopnia kapitana a następnie majora. Po odejściu z AK był prześladowany za zdradę organizacji[1].
Oddział „Orła” przeprowadził kilka akcji przeciw Niemcom, m.in. 21 sierpnia 1943 wykoleił pociąg wojskowy między m. Rzeczyca Ziemiańska a Zaklikowem[5], 18 września zniszczył urządzenia stacji kolejowej w Szastarce, w nocy z 5 na 6 października opanował osadę Modliborzyce, a 22 października uczestniczył jako jeden z dowódców GL w bitwie pod Kochanami, jednak głównym jego zadaniem była likwidacja członków polskiej konspiracji z AK i NSZ. W lipcu 1943 w miejscowości Baraki kilku gwardzistów "Grzybowskiego" powiesiło 4 członków patrolu NSZ, w tym Wacława Raka z Kraśnika i Mieczysława Pirona z Dąbrowicy. Także w lipcu z rąk grupy Skrzypka zginęli rolnik Kaczorowski z synem oraz kilku innych członków ZWZ-AK[potrzebny przypis].
We wrześniu 1943 "Grzybowski" pisał do dowódcy Obwodu II GL Mikołaja Demko vel Mieczysława Moczara: zapewniłem wszystkich chłopców, że nasz sojusznik nam pomoże, czym tylko będzie mógł, aby ścierwo to [chodzi o polskie podziemie niepodległościowe] wytępić, równocześnie z okupantem. (...) Resztę dni września i październik – to miesiące całkowitej likwidacji band reakcyjnych na terenie naszego obwodu; (AAN, GL 191/XXII-2, k.58)[potrzebny przypis].
26 października 1943 Skrzypek został odkomenderowany do Sztabu Obwodu III GL, ale w grudniu 1943 mianowano go dowódcą 3. batalionu GL i awansowano na kapitana oraz odznaczono Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy. Po reorganizacji na początku 1944 r. oddział „Grzybowskiego” wszedł w skład 1 Brygady AL im. Ziemi Lubelskiej, a Władysław Skrzypek rozkazem z 4 lutego 1944 r. został mianowany dowódcą Brygady[1].
W dniu 10 kwietnia 1944 roku furmanka, którą jechał Władysław Skrzypek do miejscowości Potok Wielki, została ostrzelana przez nieznanych sprawców. Okoliczności jego śmierci Edward Gronczewski opisał następująco: Gdy furmanka Grzybowskiego zbliżała się do miejsca spotkania, jadący na niej partyzanci zostali ostrzelani z zasadzki silnym ogniem broni ręcznej i maszynowej. Już któryś z pierwszych strzałów ciężko ranił Grzybowskiego w brzuch. Kula przeszyła go na wylot. (...) Współtowarzysze walki i podwładni Grzybowskiego mimo trudnej sytuacji wynieśli z pola walki swego dowódcę i szybko przewieźli do Rzeczycy Ziemiańskiej. Gdzie pomimo interwencji lekarza zmarł[6]. Pochowano go na cmentarzu w Rzeczycy Ziemiańskiej. Pośmiertnie, 2 listopada 1944 roku został awansowany do stopnia podpułkownika[1].
Jego kuzynem[7] był Stefan Skrzypek, ps. „Słowik”, przedwojenny starszy sierżant WP, partyzant ZWZ/AK i GL (istnieje teoria według której Stefan Skrzypek był uprzednio członkiem NSZ i z ich polecania wstąpił do GL w charakterze szpiega). Zginął zamordowany przez oddział AS NSZ rtm. Leonarda Zub-Zdanowicza ps. „Ząb” i Adama Godfingera Henryka Figuro-Podhorskiego ps. „Step” pod Borowem[8].
Awanse
[edytuj | edytuj kod]- porucznik – wrzesień 1943
- kapitan – luty 1944[a]
- major – marzec 1944[9]
- podpułkownik – 2 listopada 1944 (pośmiertnie)[6][2]
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Order Krzyża Grunwaldu III klasy (25 grudnia 1943[10], pośmiertnie, 24 października 1947[11])
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Miesiąc ten podaje Edward Gronczewski w swojej publikacji Walczyli o Polskę Ludową, natomiast w jego innej książce pt. Kalendarium walk GL i AL na Lubelszczyźnie, w aneksie zdjęciowym, znajduje się dyplom nadania "Grzybowskiemu" Krzyża Grunwaldu (co nastąpiło 25 grudnia 1943 z adnotacją na 1 stycznia 1944), na którym przed pseudonimem bojowym podany jest stopień kapitana GL. Ten sam stopień pojawia się przy jego nazwisku w publikacjach nt. tego orderu.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d Edward Olszewski (red.), Księga Partyzantów Lubelszczyzny, t. Tom I, Część 2 (J–Ż), Lublin: Związek Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych Zarząd Okręgowy w Lublinie, 2002, s. 252–253, ISBN 83-916512-0-7 .
- ↑ a b E. Gronczewski, Walczyli o Polskę Ludową.
- ↑ Encyklopedia II wojny światowej 1975 ↓, s. 568,.
- ↑ a b Rydłowski 1971 ↓, s. 477.
- ↑ Rydłowski 1971 ↓, s. 479.
- ↑ a b Rydłowski 1971 ↓, s. 481.
- ↑ Walczyli o Polskę Ludową, s. 247–250.
- ↑ Bohater z krwią na rękach | Żołnierze Przeklęci [online], zolnierzeprzekleci.wordpress.com [dostęp 2018-01-17] (pol.).
- ↑ Rydłowski 1971 ↓, s. 480,481.
- ↑ Rydłowski 1971 ↓, s. 480.
- ↑ M.P. z 1947 r. nr 135, poz. 840 „za zasługi położone w walce konspiracyjnej z okupantem”.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Jerzy Rydłowski: Żołnierze lat wojny i okupacji. Warszawa: 1971.
- Mała Encyklopedia Wojskowa, t. 3, Praca zbiorowa, Warszawa 1971.
- Praca zbiorowa: Encyklopedia II wojny światowej. Warszawa: 1975.
- Polski Słownik Biograficzny, t. XXXVIII, Warszawa-Kraków 1997–1998.
- Jerzy Ślaski, Polska Walcząca, t. 3, Warszawa 1999.
- Piotr Gontarczyk, Polska Partia Robotnicza. Droga do władzy 1941–1944, Warszawa 2003.