Orucuk, Oltu - Vikipedi
Orcuk | |
---|---|
![]() Erzurum'un Türkiye'deki konumu | |
Orcuk'un Erzurum 'daki konumu | |
Ülke | ![]() |
İl | Erzurum |
İlçe | Oltu |
Coğrafi bölge | Karadeniz Bölgesi |
Rakım | 1886 m |
Nüfus | 258 |
Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
İl alan kodu | 0442 |
İl plaka kodu | 25 |
Posta kodu | 25400 |
Orucuk, Erzurum ilinin Oltu ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Orucuk'un eski adı Orcohi'dir.[4] Gürcüce bir yer adı olan Orcohi (ორჯოხი), iki anlamındaki "ori" (ორი) ile değnek anlamındaki "cohi" (ჯოხი) kelimelerinden oluşur.[5][6] Ardahan ilindeki Ölçek ile Artvin ilindeki Oruçlu köylerinin eski adları da Orcohi'dir ve bu yer adı 1595 ve 1876 tarihli Türkçe kayıtlarda Orcok / Orcuk (اورجق) şeklinde geçer.[7][8]
Orcohi köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alıyordu. İS 5. yüzyılda Egrisi Krallığı sınırları içinde yer alan Murgul Vadisi ile Tao bir parçası olan Parhali Vadisini ayıran tepe Orcohi adını taşıyordu.[9] Osmanlılar Tao bölgesi ile Orcohi köyünü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyün kuzeyinde ve güneyinde günümüze kalıntıları ulaşan iki Gürcü kilisenin varlığı da buranın eskiden Gürcü yerleşimi olduğunu göstermektedir.[10]
Orcohi köyü, 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı tahrir defterinde "Orucuk" şeklinde kaydedilmiştir. Bu sırada köy Oltu sancağının Güney nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 142 haneden oluşuyordu. Bu nüfus içinde 5 hane Müslüman olmuş, 137 hane Hristiyan olarak kalmıştı.[11]
Orcohi, 1835 tarihli Osmanlı nüfus tespitinde Oltu sancağının köylerinden biriydi. Askere alma ve vergi tahsil etme amacıyla sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 56 hane ve 186 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 372 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.[12]
Orcohi köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Orcik" (اورجق) adıyla Erzurum vilayetinin Oltu kazasının merkez nahiyesine bağlı köylerden biriydi.[13] 1940 genel nüfus sayımında "Orcuk" şeklinde kaydedilen köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 707 kişiden oluşuyordu.[14] Orucuk köyünün mahallesi olan Aşağıorucuk 1958'de Küçükorucuk adıyla köy haline getirilmiştir.[15] Buna rağmen Orcuk köyünün nüfusu 1965 genel nüfus sayımında 759 kişiye yükselmişti ve bu nüfus içinde 148 kişi okuma yazma biliyordu.[16]
Orucuk köyünün adı 1975 genel nüfus sayımında da "Orcuk" şeklinde yazılmıştır. Daha sonra Orucuk şeklinde yazılan köy, 2012 yılında 6360 sayılı kanunla Erzurum Büyükşehir Belediyesi'nin sınırlarının il mülki sınırlarına genişletilmesiyle idari açıdan kırsal mahalle sayılmıştır.[17]
Orucuk köyünde günümüze kalıntıları ulaşan iki Gürcü kilisesi ile bir kale bulunmaktadır. Köyün 900 metre güneyindeki Orcohi Kilisesi, mimari açıdan Gürcistan'ın eski başkeni Mtsheta'dai Cvari Manastırı'nın kilisesine benzer ve günümüzde harap haldedir. Köyün 200 metre kuzeyindeki Orcohi Kilisesi, tek nefli bir yapı olup köydeki su kanalı çalışması sırasında büyük ölçüde yıkılmıştır. Güneydeki kilisenin 100 metre doğusunda yer alan Orcohi Kalesi'nin yüksek duvarlarının bir kısmı günümüze ulaşmıştır.[4]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Mahalle, Erzurum il merkezine 95 km, Oltu ilçe merkezine 18 km uzaklıktadır.[18] Mahalle, Oltu'nun batısında olup, D.062 numaralı Erzurum-Ardahan (Tortum-Oltu) devlet yoluna, 3,4 km.'lik bir köy yoluyla bağlıdır.[19]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]Yıllara göre mahalle nüfus verileri | |
---|---|
2022 | 258[1] |
2021 | 259[1] |
2020 | 294[1] |
2019 | 247[1] |
2018 | 243[1] |
2017 | 221[1] |
2016 | 246[1] |
2015 | 241[1] |
2014 | 225[1] |
2013 | 246[1] |
2012 | 288[2] |
2011 | 321[2] |
2010 | 338[2] |
2009 | 344[2] |
2008 | 342[2] |
2007 | 343[2] |
2000 | 515[2] |
1990 | 701[20] |
1985 | 735[21] |
1965 | 759[22] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c d e f g h i j k "Erzurum Oltu Orcuk Mahalle Nüfusu". Nufusune.com. 7 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2023.
- ^ a b c d e f g h "TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 17 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Orcuk, Turkey Page" (İngilizce). Fallingrain.com. 16 Mart 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2023.
- ^ a b 2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2017, s. 234 17 Nisan 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9470-8-7
- ^ "ორი", A Comprehensive Georgian-English Dictionary, 2006, 2 cilt 4 Ekim 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 0-9535878-3-5
- ^ "ჯოხი", A Comprehensive Georgian-English Dictionary, 2006, 2 cilt 4 Ekim 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 0-9535878-3-5
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Osmanlıca ve Gürcüce), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt; III. cilt (1958), s. 529". 27 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2023.
- ^ Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt, VIII. cilt s. 356.
- ^ Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 19. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ Fahriye Bayram - Turgay Yazar, "Artvin, Ardahan, Erzurum İli ve İlçelerinde Ortaçağ Gürcü Mimarisi Yüzey Araştırması - 2011", 30. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Çorum, 2012, 2. Cilt, s. 324-325. 9 Kasım 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-975-17-3246-0
- ^ Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 76. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 81. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 224.
- ^ 1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 247.
- ^ "Tamim" (PDF). Resmî Gazete. 22 Ağustos 1958. 16 Nisan 2022 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Aralık 2022.
- ^ 1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 258.
- ^ "6360 sayılı kanun". Resmî Gazete. 10 Aralık 2012. 19 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Aralık 2022.
- ^ "Orcuk Mahallesi". YerelNet.org.tr. 3 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2023.
- ^ "Google Maps detay". Google Maps. Erişim tarihi: 4 Ocak 2024.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1991). "1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1986). "1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1968). "1965 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). kutuphane.tuik.gov.tr. 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.