5 Batalion Saperów (II RP) – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() odznaka batalionu | |
Historia | |
Państwo | |
---|---|
Sformowanie | |
Rozformowanie | |
Tradycje | |
Święto | |
Nadanie sztandaru | 1925 |
Dowódcy | |
Pierwszy | płk Jan Fogel |
Ostatni | ppłk dypl. Władysław Weryho |
Organizacja | |
Dyslokacja | |
Rodzaj sił zbrojnych | |
Rodzaj wojsk |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bc/1_ksap_w_1920.jpg/240px-1_ksap_w_1920.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/2_ksap_w_1920.jpg/240px-2_ksap_w_1920.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/3_ksap_w_1920.jpg/240px-3_ksap_w_1920.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/4_ksap_w_1920.jpg/240px-4_ksap_w_1920.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/08/Szlak_1_VIbsap.png/250px-Szlak_1_VIbsap.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Szlak_2_VIbsap.png/250px-Szlak_2_VIbsap.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Szlak_XXIbsap.png/250px-Szlak_XXIbsap.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Jednostki_saperskie_WP_w_1939.jpg/240px-Jednostki_saperskie_WP_w_1939.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/%C5%9Awi%C4%99to_5_bsap_w_Krakowie_-_gen._Mieczys%C5%82aw_Smorawi%C5%84ski_-_kompania_honorowa_NAC_1-W-1714-1.jpg/240px-%C5%9Awi%C4%99to_5_bsap_w_Krakowie_-_gen._Mieczys%C5%82aw_Smorawi%C5%84ski_-_kompania_honorowa_NAC_1-W-1714-1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/%C5%9Awi%C4%99to_5_bsap_w_Krakowie_NAC_1-W-1714-2.jpg/240px-%C5%9Awi%C4%99to_5_bsap_w_Krakowie_NAC_1-W-1714-2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/%C5%9Awi%C4%99to_5_Batalionu_Saper%C3%B3w_w_Krakowie_-_min._Ignacy_Boerner_wr%C4%99cza_nagrody_NAC_1-W-1714-5.jpg/240px-%C5%9Awi%C4%99to_5_Batalionu_Saper%C3%B3w_w_Krakowie_-_min._Ignacy_Boerner_wr%C4%99cza_nagrody_NAC_1-W-1714-5.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/55/%C5%9Awi%C4%99to_5_bsap_w_Krakowie_-_przemawia_gen._Stanis%C5%82aw_Wr%C3%B3blewski_NAC_1-W-1714-6.jpg/240px-%C5%9Awi%C4%99to_5_bsap_w_Krakowie_-_przemawia_gen._Stanis%C5%82aw_Wr%C3%B3blewski_NAC_1-W-1714-6.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/%C5%9Awi%C4%99to_5_bsap_w_Krakowie_-_rozdanie_nagr%C3%B3d_dru%C5%BCynie_ciesielskiej_NAC_1-W-1714-7.jpg/240px-%C5%9Awi%C4%99to_5_bsap_w_Krakowie_-_rozdanie_nagr%C3%B3d_dru%C5%BCynie_ciesielskiej_NAC_1-W-1714-7.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Izba_%C5%BCo%C5%82nierska_5_Batalionu_Saper%C3%B3w_w_Krakowie_NAC_1-W-1717.jpg/240px-Izba_%C5%BCo%C5%82nierska_5_Batalionu_Saper%C3%B3w_w_Krakowie_NAC_1-W-1717.jpg)
5 Batalion Saperów (5 bsap) – oddział saperów Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.
Batalion (pułk) był jednostką wojskową istniejącą w okresie pokoju i spełniającą zadania mobilizacyjne wobec oddziałów i pododdziałów saperów. Spełniał również zadania organizacyjne i szkoleniowe. Stacjonował w Krakowie. W 1939 roku, po zmobilizowaniu jednostek przewidzianych planem mobilizacyjnym, został rozwiązany.
Formowanie i zmiany organizacyjne
[edytuj | edytuj kod]9 czerwca 1921 w Krakowie z połączenia 6 batalionu saperów majora Ignacego Landau, 21 batalionu saperów kapitana Karola Czarneckiego i 23 batalionu saperów kapitana Zdzisława Groele został sformowany 5 pułk saperów[2][3].
15 września 1925 nad brzegiem Wisły naprzeciwko Bielan odebrał sobie życie wystrzałem z rewolweru porucznik Zenon Janowczyk, odznaczony Krzyżem Walecznych (dwukrotnie). Tuż po śmiertelnym strzale zwłoki denata wpadły do rzeki, lecz zostały natychmiast przez rybaków wydobyte[4][5].
W listopadzie 1929 jednostka została przeformowana w 5 batalion saperów i podporządkowana dowódcy 4 Brygady Saperów. Wiosną 1934, po kolejnej reorganizacji wojsk saperskich, batalion został podporządkowany dowódcy 2 Brygady Saperów w Krakowie, a na początku grudnia 1934 włączony w skład 2 Grupy Saperów.
W styczniu 1935 roku na bazie batalionu została sformowana 23 kompania saperów.
- Osobny artykuł:
Organizacja batalionu saperów w 1929
[edytuj | edytuj kod]- dowództwo:
- dowódca /płk/,
- zastępca dowódcy,
- drużyna dowódcy
- stan osobowy – 3 oficerów, 3 podoficerów, 2 pracowników cywilnych,
- kwatermistrzostwo:
- kwatermistrz /ppłk – mjr/,
- oficer mobilizacyjny,
- oficer administracyjno–materiałowy,
- oficer żywnościowy,
- płatnik,
- personel pomocniczy,
- stan osobowy wynosił – 7 oficerów, 14 podoficerów, 4 urzędników wojskowych,
- kompania administracyjna:
- dowódca /kpt./,
- drużyna dowódcy,
- pluton administracyjny (dwie drużyny),
- pluton taborowy (trzy drużyny)
- stan osobowy – 1 oficera, 7 podoficerów i 57 żołnierzy,
- pluton łączności:
- dowódca /kpt./,
- zastępca dowódcy,
- dwie drużyny
- stan etatowy liczył – 1 oficera, 4 podoficerów i 20 szeregowców
- kompania saperów:
- dowódca /kpt./,
- drużyna dowódcy,
- trzy plutony (po trzy drużyny saperskie)
- stan liczebny kompanii wynosił – 5 oficerów, 13 podoficerów oraz 102 saperów
- kompania szkolna:
- dowódca /mjr/,
- drużyna dowódcy,
- cztery plutony szkolne (po trzy drużyny każdy)
- stan osobowy wynosił 5 oficerów, 14 podoficerów i 120 elewów
- pluton miotaczy ognia:
- dowódca,
- sekcja taborowa,
- dwie drużyny
- stan osobowy wynosił – 2 oficerów, 2 podoficerów i 50 żołnierzy
- park saperski:
- komendant /kpt./,
- zastępca komendanta,
- personel – kancelaryjny,
- magazynowy, warsztatowy
- stan osobowy wynosił – 2 oficerów, 3 podoficerów oraz 8 pracowników cywilnych wojska
Ogółem batalion liczył 799 osób, w tym 41 oficerów, 103 podoficerów, 655 szeregowców oraz 15 pracowników cywilnych[6].
Działania pułku/batalionu w okresie pokoju
[edytuj | edytuj kod]Najważniejszymi pracami krakowskich saperów w dwudziestoleciu międzywojennym było:
- 1921 gaszenie pożarów leśnych na terenie województwa krakowskiego i śląskiego,
- 1922 obrona mostów w województwie krakowskim zagrożonych wskutek zatorów lodowych,
- 1922 początek budowy drogi górskiej na Halę Gąsienicową[7],
- 1923 obrona kopalni „Saturn” przed powodzią,
- 1923 budowa tamy na rzece Brynicy pod Sosnowcem
- 1923 gaszenie pożarów leśnych na terenie województwa krakowskiego i śląskiego,
- 1923 początek budowy schroniska „Murowaniec” na Hali Gąsienicowej[8],
- 1924 sypanie Kopca Kościuszki w Racławicach,
- 29 czerwca – 4 lipca 1925 akcja przeciwpowodziowa w dorzeczu Wisły na terenie województwa krakowskiego[9]
- 1925 zakończenie budowy drogi i schroniska „Murowaniec” na Hali Gąsienicowej,
- 1927 akcja ratunkowa podczas wybuchu prochowni w Witkowicach,
- 1928 budowa mostu na rzece Niemen we wsi Mikołajewszczyzna,
- 1928 gaszenie pożaru lasu pod Zakopanem,
- 16 sierpnia 1929 budowa mostu długości 52,80 m na rzece Śmierć w miejscowości Łachwa,
- październik 1930 budowa mostu długości 124,80 m na rzece Horyń w miejscowości Wielbowno,
- 1934 akcja przeciwpowodziowa w południowej Polsce oraz odbudowa szeregu zerwanych mostów,
- 1938 budowa prywatnej drogi do willi Ministra Spraw Wojskowych, generała dywizji Tadeusza Kasprzyckiego w Zakopanem.
Mobilizacja batalionu
[edytuj | edytuj kod]5 batalion saperów był jednostką mobilizującą. W 1939 sformowanymi jednostkami były:
w mobilizacji alarmowej:
- batalion saperów typ I nr 65 dla Armii „Kraków”
- pluton mostowy 4-tonowy nr 65 dla Armii „Kraków”
- batalion saperów typ IIb nr 6 dla 6 Dywizji Piechoty
- batalion saperów typ IIb nr 21 dla 21 Dywizji Piechoty
- zmotoryzowana kompania saperów nr 51 dla 1 Brygady Strzelców Górskich (weszła w skład GO „Śląsk”) – dowódca kpt. inż. Edward Sarosiek
- samodzielna kompania saperów nr 75 dla 55 Dywizji Piechoty (rezerwowej) – dowódca kpt. Czesław Wójtowicz
- rezerwowa kompania saperów nr 151 dla Armii „Kraków” – kpt. sap. rez. inż. Zdzisław Rychlik †19 IX 1939 Stary Zamość[10]
- rezerwowa kompania saperów nr 152 dla Armii „Kraków”
- pluton parkowy saperów nr 51
- pluton parkowy saperów nr 52
- pluton parkowy saperów nr 53
- lekka kolumna pontonowa typ I nr 151
- skład kolumny:
- 2 plutony po 60 mb mostu nośności 5 lub 8 ton na pontonach stalowych razem 120 mb mostu.
- 3 oficerów, ok. 250 podoficerów i saperów.
- ponadto kolumna posiadała ok. 300 koni.
- skład kolumny:
- Szefostwo Fortyfikacji typ II „Kraków”
- dowództwo grupy fortyfikacyjnej nr 51 dla Armii „Kraków”
w I rzucie mobilizacji powszechnej:
- rezerwowa kompania saperów nr 153 dla Armii „Kraków”
- rezerwowa kompania saperów nr 154 dla Armii „Kraków”
- rezerwowa kompania saperów nr 155 dla Armii „Kraków” (GO „Śląsk”)
- rezerwowa kompania saperów nr 156 dla Armii „Kraków”
- rezerwowa kompania saperów nr 157 dla Armii „Kraków”
- rezerwowa kompania saperów nr 158 dla Armii „Kraków”
- dowództwo grupy fortyfikacyjnej nr 52 dla Armii „Kraków” (GO „Bielsko”)
w II rzucie mobilizacji powszechnej:
- batalion saperów typ IIb nr 55 dla 45 Dywizji Piechoty (rezerwowej)
- lekka kolumna pontonowa typ II nr 152
- skład kolumny:
- 2 plutony po 30 – 45 mb mostu nośności 4 lub 7 ton na pontonach stalowych razem od 60 do 90 mb mostu.
- 3 oficerów, ok. 200 podoficerów i saperów.
- ponadto kolumna posiadała ok. 250 koni.
- skład kolumny:
- kompania marszowa saperów nr 51
- Ośrodek Zapasowy Saperów Nr 3
Żołnierze jednostki
[edytuj | edytuj kod]- Z tym tematem związana jest kategoria:
- Dowódcy pułku
- płk Jan Fogel (1921 – 1922)
- płk Norbert Rustowski (1922 – VII 1924[11])
- płk Włodzimierz Dziakiewicz (VII 1924[12] – 1925[13])
- ppłk/płk SG Ignacy Boerner (XI 1925[14] – 1928[15])
- ppłk dypl. Wiktor Batycki (I 1928[16] – III 1929[17])
- Dowódcy batalionu
- mjr Jan Wańkowicz (p.o. 1929 – III 1932[18])
- ppłk dypl. Czesław Pawłowicz (III 1932[19] – 1934[20])
- ppłk Ryszard Jaworowski (1934[21] – 1938)
- ppłk dypl. Władysław Weryho (XI 1938 – 3 IX 1939)
- Zastępcy dowódcy pułku i batalionu (od 1938 I zastępca dowódcy batalionu)
- ppłk Zdzisław Zahaczewski (od XI 1922)[22]
- major Otton Karol Liszka – zastępca dowódcy pułku w 1925 r.
- major Kazimierz Hornoff – zastępca dowódcy pułku w 1925 roku[23]
- mjr Tadeusz Bisztyga (1925–1928[24])
- mjr Jan Wańkowicz
- mjr Władysław Czarniawski – zastępca dowódcy od III 1932[25]
- mjr Edward Marian Peristy (od IV 1934)[26]
- mjr Antoni Pecha (1939[27])
Kawalerowie Virtuti Militari
[edytuj | edytuj kod]Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[28]:
- mjr Ignacy Landau
- kpt. Jan Nawrocki
- płk Norbert Rustowski
- kpt. Adam Skóra
- por. Oswald Unger[29]
Lista odznaczonych Krzyżem Walecznych
[edytuj | edytuj kod]- gen. bryg. Walerian Marjański x 4 razy
- płk. Dziakiewicz Włodzimierz x 4 razy
- płk Rustowski Norbert x 3 razy
- płk Wilczyński Józef Konstanty x 4 razy
- ppłk. Landau Ignacy x 1 raz
- ppłk. Miniewski Stanisław x 3 razy
- mjr Karol Czarnecki x 2 razy
- mjr Bronisław Teodor Emil Czyżek x 1 raz
- mjr Hojarski Stefan x 1 raz
- mjr Siwiec Bolesław x 1 raz
- mjr Steifer Marian Jan x 1 raz
- mjr Skóra Adam x 1 raz
- mjr Szkolnikowski Józef x 1 raz
- kpt. Bianchi Leon x 4 razy
- kpt. Zdzisław Józef Groele x 1 raz
- kpt. Jania Kazimierz x 1 raz
- kpt. Kuncewicz Władysław x 1 raz
- kpt. Wincenty Krzywiec x 1 raz
- kpt. Michniewicz Władysław x 1 raz
- kpt. Pecha Antoni x 1 raz
- kpt. Perko Stanisław x 3 razy
- kpt. Szpil Władysław x x 1 raz
- kpt. Unger Oswald x 1 raz
- kpt. Władyka Jan x 1 raz
- por. Helaman Jan x 2 razy
- por. Iwański Stefan x 1 raz
- por. Janowczyk Zenon x 2 razy
- por. rez. Kociński Henryk x 1 raz
- por. Liwski Jerzy x 1 raz
- por. Majewski Karol x 2 razy
- por. Oleszkiewicz Jan x 2 razy
- por. Tarnawski Włodzimierz x 2 razy
- por. rez. Zaręba Tadeusz x 1 raz
- ppor. rez. Osiński Tadeusz x 1 raz
- st. sierż. Iwanicki Władysław x 1 raz
- st. sierż. Kępiński Adam x 1 raz
- st. sierż. Królik Feliks x 1 raz
- sierż. Banaś Jan x 2 razy
- sierż. Cwojna Franciszek x 1 raz
- sierż. Dobosz Józef x 1 raz
- plut. Badura Jan x 1 raz
- plut. Dziadurski Stefan x 1 raz
- plut. Goczał Władysław x 1 raz
- plut. Iwanów Aleksander x 1 raz
- plut. Jeleński Bolesław x 1 raz
- plut. Korzeniak Stanisław x 1 raz
- plut. Krawczyk Stanisław x 1 raz
- plut. Marchewczyk Andrzej x 1 raz
- plut. Nalepka Józef x 1 raz
- plut. Ozdoba Jan x 1 raz
- plut. Reszkiewicz Stanisław x 1 raz
- plut. Subczak Jan x 1 raz
- kpr. Banachowicz Wojciech x 1 raz
- kpr. Bober Kazimierz x 1 raz
- kpr. Bąkowski Mieczysław x 1 raz
- kpr. Guja Jan x 1 raz
- kpr. Kulik Jan x 1 raz
- kpr. Kurdziel Jan x 1 raz
- kpr. Materna Józef x 1 raz
- kpr. Nawrocki Jan x 1 raz
- kpr. Nitkowski Władysław x 1 raz
- kpr. Szacho Aleksander x 1 raz
- kpr. Tajf Józef x 1 raz
- kpr. Walas Józef x 1 raz
- kpr. Zamiały Szmul x 1 raz
- kpr. Zwoliński Stanisław x 1 raz
- kpr. Zwierzyński Józef x 1 raz
- st. saper Elsner Feliks x 1 raz
- st. saper Jamrozik Władysław x 1 raz
- st. saper Jaszczon Tomasz x 1 raz
- st. saper Kaczółka Michał x 1 raz
- st. saper Kawlik Józef x 1 raz
- st. saper Kozioł Antoni x 1 raz
- st. saper Kucik Jan x 1 raz
- st. saper Król Tomasz x 1 raz
- st. saper Kwapisz Józef x 1 raz
- st. saper Mróz Władysław x 1 raz
- st. saper Mrzygłód Tomasz x 1 raz
- st. saper Orlicki Jan x 1 raz
- saper Antoniak Wojciech x 1 raz
- saper Burdyl Władysław x 1 raz
- saper Czerwiński Piotr x 1 raz
- saper Kumor Piotr x 1 raz
- saper Lataszek Wincenty x 1 raz
- saper Libuszewski Wojciech x 1 raz
- saper Mika Wojciech x 1 raz
- saper Nowota Mikołaj x 1 raz
- saper Seredy Antoni x 1 raz[30]
Obsada personalna w 1939 roku
[edytuj | edytuj kod]Organizacja pokojowa i obsada personalna batalionu w marcu 1939 roku[31][a]:
- dowódca batalionu - ppłk dypl. Władysław Weryho
- I zastępca dowódcy batalionu – mjr Antoni Pecha
- adiutant - por. Stefan Paradowski
- oficer sztabowy ds. wyszkolenia - por. Aleksander Koślacz
- lekarz medycyny – por. lek. Marian Piotrowski
- II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Jan Możdżeń
- oficer mobilizacyjny – kpt. Feliks Zacharewicz
- z-ca oficera mobilizacyjnego – por. Julian Feliks Folik
- oficer administracyjno-materiałowy – por. Jan Łukasiewicz († 1940 Charków)
- oficer gospodarczy – kpt. int. Jan Sadowski
- dowódca kompanii gospodarczej – ppor. Józef Pawłowski
- oficer żywnościowy – chor. Józef Pietruszczak
- komendant parku – por. Czesław Józef Pawłowski
- zastępca komendanta - vacat
- dowódca kompanii specjalnej – por. Leon Bronisław Fuhrmann → dowódca 2 kompanii 55 bsap
- dowódca plutonu łączności - vacat
- dowódca plutonu przeciwgazowego – por. Leon Bronisław Fuhrmann
- dowódca kompanii szkolnej – kpt. dypl. Leonard Matrybiński → szef Oddziału IV Sztabu SGO „Narew”
- instruktor – ppor. Janusz Jezierski
- instruktor – ppor. Kazimierz Witkowski
- instruktor – ppor. Wojciech Janusz Zippel → oficer materiałowy 21 bsap († 1940 Katyń)
- dowódca 1 kompanii – por. Wacław Boguszewski → dowódca 2 kompanii 65 bsap
- instruktor – ppor. Roman Jan Kozłowski
- instruktor – ppor. Feliks Twardowski → dowódca plutonu w 21 bsap
- instruktor – Witold Zygmunt Wierzchowski
- dowódca 2 kompanii – kpt. Bohdan Weryński
- instruktor – ppor. Jan Uchto
- instruktor – chor. Jan Orłoś
- dowódca plutonu mechanicznego – ppor. Józef Pawłowski
- dowódca 3 kompanii – kpt. Antoni II Zieliński
- instruktor – ppor. Kazimierz Jan Kęsicki
- instruktor – ppor. Henryk Tadeusz Kubski
- dowódca 4 kompanii zmotoryzowanej – kpt. mgr Zenon Schreyer → dowódca 55 bsap
- instruktor – ppor. rez. – Kalarus Tadeusz Józef → adiutant 55 bsap
- instruktor – chor. Aubek Kazimierz
Oddelegowani na kurs:
- por. Placyd Chomicki
- ppor. Bronisław Kucharski
Żołnierze batalionu – ofiary zbrodni katyńskiej
[edytuj | edytuj kod]- Osobne artykuły:
Biogramy zamordowanych znajdują się na stronie internetowej Muzeum Katyńskiego[33]
Nazwisko i imię | stopień | zawód | miejsce pracy przed mobilizacją | zamordowany |
---|---|---|---|---|
Bierer Izaak | podporucznik rezerwy | technik budowlany | Katyń | |
Cieślik Bolesław | podporucznik rezerwy | nauczyciel | kier. Szkoły w Czechowicach | Katyń |
Dylewski Tadeusz | podporucznik rezerwy | technik budowlany | Katyń | |
Jakubicz Stanisław | porucznik rezerwy | technik budownictwa | PKP Kraków Główny | Katyń |
Kasprzyk Józef | podporucznik rezerwy | geometra | Urząd Katastralny Limanowa | Katyń |
Koniuszewski Józef[34] | porucznik rezerwy | architekt | pracował w Krakowie | Katyń |
Pawłowski Józef | podporucznik rezerwy | inżynier | Katyń | |
Wojcieszek Stanisław | podporucznik rezerwy | technik budowlany | pracował w Pszczynie | Katyń |
Wojtych Kazimierz | porucznik rezerwy | absolwent WSP w Krakowie | pracował w Krzeszowicach | Katyń |
Zippel Wojciech[35] | podporucznik | żołnierz zawodowy | Katyń | |
Janisio Marian Stefan | podporucznik rezerwy | Charków | ||
Łukasiewicz Jan[36] | porucznik | żołnierz zawodowy | Charków |
Symbole batalionu
[edytuj | edytuj kod]Sztandar batalionu
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
10 lutego 1925 prezydent RP Stanisław Wojciechowski zatwierdził wzór lewej strony płachty chorągwi 5 pułku saperów[37].
W piątek 8 maja 1925 na Rynku Głównym w Krakowie prezydent RP wręczył dowódcy 5 pułku saperów, pułkownikowi Włodzimierzowi Dziakiewiczowi chorągiew ofiarowaną przez przemysłowców i inżynierów Zagłębia Krakowskiego, Zagłębia Dąbrowskiego i Górnego Śląska[38]. Sztandar 5 psap. zrobiony jest wedle ustalonych wzorów. Na prawej stronie wyhaftowany jest na amarantowym polu orzeł białyotoczony wieńcem laurowym, w rogach na białych smugach cyfra 5 również w wieńcu laurowym. Na stronie lewej w środku w wieńca laurowym wyhaftowano odwieczne hasło wojsk polskich: Honor i Ojczyzna, w rogach pomieszczono na przemian, herb Krakowa i św. Stanisława.
![]() |
3 września 1939 dowództwo batalionu, wraz z ochroną liczącą około 20 żołnierzy i sztandarem, ewakuowało się w kierunku Niepołomic, a potem Brześcia. W związku ze zmieniającą się sytuacją militarną, jako końcowy cel ewakuacji wyznaczono Zaleszczyki. 17 września kolumna zatrzymała się majątku za Tarnopolem. W południe pośpiesznie załadowano się jednak na samochody i skierowano w kierunku Zaleszczyk. Po około 4 godzinach marszu kolumna prawdopodobnie zatrzymała się w wiosce Winiówka. Samochody zostały otoczone przez czołgi Armii Czerwonej. Po incydencie z przelatującym polskim samolotem myśliwskim, ostrzelanym przez żołnierzy sowieckich, Polacy złożyli broń. Jeńcy zostali skierowani do Kopyczyniec. Sztandar 5 bsap pozostał w samochodzie w miejscu rozbrojenia i najprawdopodobniej przejęty przez jednostkę Armii Czerwonej[39]. Z wiarygodnych źródeł wiadomo, że obecnie sztandar znajduje się w muzeum Ermitaż w Petersburgu[40].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/Legitymacja_Odznaki_5_Baon_Saper%C3%B3w%2C_Krak%C3%B3w_1938.jpg/250px-Legitymacja_Odznaki_5_Baon_Saper%C3%B3w%2C_Krak%C3%B3w_1938.jpg)
Odznaka batalionu
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
5 maja 1925 minister spraw wojskowych, gen. dyw. Władysław Sikorski zatwierdził wzór odznaki pamiątkowej 5 pułku saperów[41]. Odznaka o wymiarach 46x35 mm ma kształt srebrnej kotwicy, na której krzyżują się dwa karabiny. U dołu kilof i łopata, u góry harpun i wiosło. Na kotwicę nałożono tarcze z czerwonym obramowaniem, a na nią srebrnego orła i u dołu cyfrę 5. Dwuczęściowa - odlana w białym metalu, tarcza z orłem przymocowana za pomocą dwóch sztyftów. Na rewersie u góry wytłoczona litera M, numer nadania, nazwisko grawera J. Walenta Kraków. Na dole, pod tarczą otwór[42][43].
Płomień trąbki
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/P%C5%82omie%C5%84_5_Psap.jpg/220px-P%C5%82omie%C5%84_5_Psap.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/P%C5%82omie%C5%84_5_psap.jpg/220px-P%C5%82omie%C5%84_5_psap.jpg)
Przysięga na sztandar 5 pułku saperów
[edytuj | edytuj kod]Idą saperzy krakowski pułk piąty
I rozkaz wypełnią, gdy Polska im każe
A kto by chciał z dachu Ojczyzny rwać gonty
My zginiem, lecz Ciebie nie damy Sztandarze.
My wiemy żołnierze! My wiemy dokładnie,
te posłuch najwyższą żołnierską jest cnotą
Więc żywot położym, gdy tak nam wypadnie
Za Ciebie Ojczyzno Ty ojców tęsknoto
Twardymi być musim, jak twarda jest praca
I głusi być musim, na wszelkie krakanie,
Bo praca radosna Ojczyźnie przywraca
Sen, który przez pracą wnet jawą się stanie!
Budować! umacniać! to nasze dziś hasło!
My przecież Ojczyźnie służymy przemiłej!
Czy słońce nam świeci, czy słońce zagasło,
Ojczyźnie dać chcemy i serce i siły!...
Saperska my wiara, składamy przysięgę
Na sztandar, co płynie dziś oto nad nami,
Że będziem pomnażać Ojczyzny potęgą
I żaden sztandaru przenigdy nie splami...
Leć!... płyń nasz sztandarze!., w zwycięskie leć loty!...
Niech radość i słońce i błękit Cię wita
A że dziś jest jawą saperów sen złoty
Niech żyje nasz sztandar i Rzeczpospolita!...
Przysięga złożona w Krakowie dnia 8 maja 1925 w dniu wręczenia sztandaru dla 5 pułku Saperów[44].
Dziedzictwo tradycji
[edytuj | edytuj kod]- W Anglii została zorganizowana dla 1 Dywizji Pancernej 11 kompania saperów, oparta na tradycjach 5 Batalionu Saperów, której trzon stanowili saperzy krakowscy. Z 1 Dywizją Pancerną przemierzyła szlak bojowy od Caen poprzez Falaise, most „Warszawa“ na Sekwanie, Ypres, Gandawę, Bredę. Aschendort do Wilhelmshaven, torując drogę aliantom przez liczne rzeki i kanały północnej Francji, Belgii, Holandii i Niemiec[45].
- W związku z przeformowaniem 5 Brygady Saperów w Szczecinie na 5 pułk inżynieryjny i dla zachowania w pamięci chlubnych tradycji orężnych tego związku taktycznego Decyzją Ministra Obrony Narodowej Nr 44/MON z dnia 13 marca 2001 r. polecił 5 pułkowi inżynieryjnemu przejąć dziedzictwo i z honorem kontynuować tradycje:
- 5 pułku saperów 1921—1929;
- 5 batalionu saperów 1929—1939[46];.
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[32]. Strzałkami ( → ) zaznaczono przydziały mobilizacyjne poszczególnych oficerów.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 16 z 19 maja 1927 roku
- ↑ Wolski 1931 ↓, s. 44.
- ↑ Saperzy II Rzeczypospolitej strona 38
- ↑ Samobójstwo oficera. „Polska Zbrojna”. 255, s. 4, 1925-09-17. Warszawa..
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 138 z 29 grudnia 1925, s. 750.
- ↑ Saperzy Polscy 1918-1939 s. 79
- ↑ Polska Zbrojna z 4 sierpnia 1925 r. str.4
- ↑ Polska Zbrojna z 16 lipca 1925 r. str.4
- ↑ „Polska Zbrojna” Nr 201 z 24 lipca 1925 r. s. 4.
- ↑ Program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”. Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”. [dostęp 2024-04-19].
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 23 lipca 1924 r., Nr 69, s. 399.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 23 lipca 1924 r., Nr 69, s. 397.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 12 listopada 1925 r., Nr 119, s. 640.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 12 listopada 1925 r., Nr 119, s. 642.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 20 stycznia 1928 r., Nr 2, s. 5.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 20 stycznia 1928 r., Nr 2, s. 6.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 12 marca 1929 r., Nr 5, s. 91.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 23 marca 1929 r., Nr 6, s. 238.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 23 marca 1932 r., Nr 6, s. 249.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 22 grudnia 1934 r., Nr 14, s. 266.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 22 grudnia 1934 r., Nr 14, s. 278.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr. 47 z 25 listopada 1922 str. 553
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr. 140 z 31 grudnia 1925
- ↑ Rocznik oficerski 1928, s. 573.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 23 marca 1929 r., Nr 6, s. 225.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr 11 z 17 czerwca 1934 s.166
- ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 805.
- ↑ Wolski 1931 ↓, s. 46.
- ↑ Dąbrowski 1929 ↓, s. 30, por. Oswald Eryk Unger figuruje także wśród żołnierzy 3 pułku strzelców podhalańskich odznaczony Orderem Virtuti Militari.
- ↑ Jednodniówka 1925 ↓, s. 27-29.
- ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 805-806.
- ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
- ↑ Księgi Cmentarne – biogramy oficerów.
- ↑ Księgi Cmentarne – wpis 1652.
- ↑ Księgi Cmentarne – wpis 4355.
- ↑ Księgi Cmentarne – wpis 6269.
- ↑ Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 8 z 07.03.1925 r., poz. 89.
- ↑ „Polska Zbrojna” Nr 323 z 9 maja 1925 r. s. 2.
- ↑ Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. s. 351.
- ↑ Kazimierz Satora: Na tropach wrześniowych sztandarów. s. 150-152.
- ↑ Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 15 z 05.05.1925 r., poz. 161.
- ↑ Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 354.
- ↑ Dziennik Rozkazów Wojskowych nr 4 z 12.02.1929 poz 32
- ↑ „Ilustrowany Kurier Codzienny” nr 127 z dnia 9 maja 1925r s. 3
- ↑ Adam Szugajew Saperzy w służbie Polsce s.129
- ↑ Dziennik Urzędowy Ministra Obrony Narodowej nr. 4 z 11 kwietnia 2001 r., poz. 39.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Jednodniówka 5 pułku saperów na uroczystości poświęcenia sztandaru 8 maja 1925 r. w Krakowie. Kraków: 1925.
- Zdzisław Józef Cutter: Saperzy II Rzeczypospolitej. Warszawa [etc.]: Pat, 2005. ISBN 83-921881-3-6.
- Zdzisław Józef Cutter: Saperzy Polscy 1918 - 1939. Warszawa [etc.]: Pat, 2001. ISBN 83-87384-05-4.
- Otto Dąbrowski: Zarys historii wojennej 3-go Pułku Strzelców Podhalańskich. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
- Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
- Kazimierz Satora: Na tropach wrześniowych sztandarów. Warszawa: Związek Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych Warszawa - Śródmiescie, 2001. ISBN 83-911280-5-9.
- Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 83-204-3299-5.
- Adam Szugajew: Saperzy w służbie Polsce. Londyn: 1985.
- Spis byłych oddziałów Wojska Polskiego, Przegląd Historyczno-Wojskowy Nr 2 (183), Warszawa 2000.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939; stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Księgarnia Akademicka Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
- Mieczysław Wolski: Zarys historji wojennej 5-go Pułku Saperów. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1931, seria: Zarys historii wojennej formacji polskich 1918–1920.
- „Rocznik oficerski 1928” str.573
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2022-01-19].