Aszur-bel-kala – Wikipedia, wolna encyklopedia
Aszur-bel-kala (akad. Aŝšur-bēl-kala, w transliteracji z pisma klinowego zapisywane maš-šur-EN-ka-la; tłum. „(bóg) Aszur jest panem wszystkiego”)[1] – król Asyrii, syn Tiglat-Pilesera I, ojciec Eriba-Adada II[1]; według Asyryjskiej listy królów panować miał przez 18 lat[2]. Jego rządy datowane są na lata 1073-1056 p.n.e.[1][3]
Panowanie
[edytuj | edytuj kod]Państwo średnioasyryjskie, które pod koniec panowania Tiglat-Pilesera I (1114-1076 p.n.e.) i podczas krótkotrwałego panowania Aszared-apil-Ekura (1075-1074 p.n.e.) poważnie osłabło w wyniku ciągłych najazdów koczowniczych plemion Aramejczyków, odżyło na krótko pod rządami Aszur-bel-kala. W inskrypcjach tego władcy, opisujących pierwsze lata jego panowania, zachowały się informacje o jego licznych wyprawach wojennych, skierowanych przede wszystkim na zachód, przeciw koczowniczym Aramejczykom oraz miastom i krainom leżącym pomiędzy Chaburem a Eufratem. Jedna z jego kampanii skierowana była też przeciw krainie Urartu (w źródłach asyryjskich Uruatri), gdzie zdobyć miał on liczne miasta i wielkie łupy[4]. W trakcie innej wyprawy wojennej, skierowanej tym razem na południe, przeciw Babilonii, władca ten dotrzeć miał w okolice miasta Dur-Kurigalzu:
W roku tym, w miesiącu šabaṭu, rydwany i [...] wyruszyli z Aszur i zdobyli miasta [..]indiszulu i [...]sandu, które są w okręgu miasta Dur-Kurigalzu. Pojmali oni Kadaszman-Buriasza, syna Itti-Marduk-balatu, gubernatora ich kraju[5]
Wyprawa ta zmusiła najprawdopodobniej króla babilońskiego Marduk-szapik-zeri (1082-1070 p.n.e.) do zawarcia korzystnego dla Asyrii pokoju. Kronika synchronistyczna wspomina bowiem, iż Aszur-bel-kala zawarł z tym władcą traktat pokojowy, a po jego śmierci odegrał decydującą rolę w osadzeniu na tronie Babilonu marionetkowego władcy Adad-apla-iddiny (1069-1048 p.n.e.), co uczyniło z Babilonii de facto państwo wasalne:
Za czasów (panowania) króla Aszur-bel-kala [z Asyrii] Marduk-szapik-zeri (był) królem Kardu[niasz] (tj. Babilonii). Obaj zawar[li] obopólne porozumienie i całkowity pokój. Za czasów (panowania) króla Aszur-bel-kala [z Asyrii] Marduk-szapik-zeri, król Karduniasz, zmarł. On (tj. Aszur-bel-kala) narzucił (Babilończykom) Adad-apla-iddinę, syna Esagil-szaduni, syna nikogo, jako króla. Król Aszur-bel-kala z Asyrii poślubił córkę króla Adad-apla-iddiny z Karduniasz i zab[rał] ją do Asyrii wraz z olbrzymim posagiem. Lud Asyrii i Karduniasz został zebrany razem[6]
Pod wrażeniem wszystkich tych dokonań władcy asyryjskiego miał być faraon egipski, który - według informacji z jednej z inskrypcji - przysłać miał Aszur-bel-kala dar w postaci egzotycznych zwierząt:
Król Egiptu przysłał wielką małpę - samicę, krokodyla, „rzecznego człowieka” (i) stworzenia z Wielkiego Morza. On (tj. Aszur-bel-kala) wystawił (je) na pokaz ludowi swego kraju[7]
Wydaje się, iż pod koniec rządów Aszur-bel-kala pomyślna passa zaczęła się od niego odwracać. Większość, jeżeli nie wszystkie inskrypcje tego władcy, pochodzą bowiem z początków jego panowania, brak jest natomiast tekstów opisujących wydarzenia z ostatnich lat jego rządów[8]. Może to sugerować, że Aramejczycy stopniowo uzyskali przewagę, a działania wojenne Aszur-bal-kala z konieczności ograniczać się musiały jedynie do obrony terytorium jego państwa. Potwierdzeniem tego przypuszczenia może być wyraźny spadek znaczenia państwa asyryjskiego za rządów kilku kolejnych jego następców.
Złamany obelisk
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Z panowaniem Aszur-bel-kala związany jest kamienny zabytek zwany Złamanym obeliskiem (ang. Broken Obelisk). Odkryty on został w 1853 roku przez Hormuzda Rassama w trakcie jego prac wykopaliskowych w Niniwie[9]. Na obelisku tym wyryta została inskrypcja upamiętniająca militarne, myśliwskie i budowlane dokonania króla Aszur-bel-kala z pierwszych lat jego panowania[10]. Na przedniej jego stronie znajduje się też płaskorzeźba ukazująca tego władcę triumfującego nad pokonanymi wrogami. Obecnie zabytek ten znajduje się w zbiorach British Museum[9].
Aszur-bel-kala jako budowniczy
[edytuj | edytuj kod]Większość inskrypcji Aszur-bel-kala odkryta została w Aszur i wydaje się, iż najważniejsze jego prace budowlane prowadzone były właśnie w tym mieście[8]. Zgodnie z tekstem ze Złamanego obelisku, który jako jedyny zawiera dobrze zachowane ustępy z opisem tych prac, władca ten pogłębił w tym mieście fosę, odnowił bramy, mury miejskie i nabrzeże portowe, wybudował nowy pałac i ozdobił go cennymi gatunkami drewna, a także udrożnił jeden z kanałów zakładając przy nim ogrody[a].
Aszur-bel-kala jako myśliwy
[edytuj | edytuj kod]Wiele miejsca w inskrypcjach Aszur-bel-kala zajmują opisy jego królewskich polowań, mające podkreślać niezwykłe męstwo i nieprzeciętne umiejętności tego władcy. Zgodnie z tekstem inskrypcji ze Złamanego obelisku polować miał on na dzikie byki i słonie (część z nich chwytając żywcem), zabijać własnoręcznie lwy (polując na nie pieszo lub z rydwanu), chwytać żywcem gazele, kozły skalne i jelenie, polować na niedźwiedzie, dziki, wilki, a nawet strusie[b]. Przebywając w mieście Arwad, nad Morzem Śródziemnym (zwanym w jego inskrypcjach Wielkim Morzem), miał on nawet zapolować w morzu na zwierzę zwane nāhiru:
Bogowie Ninurta i Nergal, którzy kochają jego (tj. Aszur-bel-kala) posługę kapłańską, obdarzyli go polowaniem i na łodziach z krainy Arwad popłynął on (i) zabił nāhiru[c] w Wielkim Morzu[11].
Dwie kamienne podobizny tego zwierzęcia, wykonane na rozkaz Aszur-bel-kala, stanąć miały przy jednych z drzwi w jego pałacu w Aszur[12].
Warto też wspomnieć, iż w czasie wykopalisk w Aszur odkryto na dziedzińcu świątyni boga Aszura niewielką kamienną figurkę, mającą według umieszczonej na niej inskrypcji należeć do wyposażenia pałacu Aszur-bel-kala[13]. Figurka ta przedstawia zwierzę, najprawdopodobniej rodzaj mureny[13]. Wykonana ona została prawdopodobnie na rozkaz króla, by upamiętnić fakt złapania lub zabicia przez niego tego nieznanego Asyryjczykom zwierzęcia.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Informacje te podane są w kolumnie V inskrypcji na Złamanym obelisku; A.K. Grayson, Assyrian..., s. 104-105.
- ↑ Informacje te podane są w kolumnie IV inskrypcji na Złamanym obelisku; A.K. Grayson, Assyrian..., s. 103.
- ↑ Chodzi tu najprawdopodobniej o wieloryba. Słowo nāhiru znaczy dosłownie „ten, który tryska, wyrzuca z siebie”, co odnosić się może do fontanny wody wyrzucanej z nozdrzy wieloryba; hasło nāhiru, The Assyrian Dictionary, tom 11 (N/1), The Oriental Institute, Chicago 1980, s. 137.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c K. Åkerman, Aššur-bēl-kala, w: Radner K. (red.), The Prosopography ..., s. 171.
- ↑ A.K. Grayson, Königslisten..., s. 112.
- ↑ A.K. Grayson, Königslisten..., s. 127.
- ↑ A.K. Grayson, Assyrian..., s. 91, 97.
- ↑ A.K. Grayson, Assyrian..., s. 101-102.
- ↑ J-J. Glassner, Mesopotamia..., s. 181.
- ↑ A.K. Grayson, Assyrian..., s. 103-104.
- ↑ a b A.K. Grayson, Assyrian..., s. 86.
- ↑ a b Broken Obelisk - informacja o zabytku na oficjalnej stronie British Museum
- ↑ A.K. Grayson, Assyrian..., s. 99.
- ↑ A.K. Grayson, Assyrian..., s. 103.
- ↑ A.K. Grayson, Assyrian..., s. 105
- ↑ a b A.K. Grayson, Assyrian..., s. 109.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- K. Åkerman, Aššur-bēl-kala, w: Radner K. (red.), The Prosopography of the Neo-Assyrian Empire, t. 1/I (A), 1998, s. 171.
- J-J. Glassner, Mesopotamian Chronicles, Society of Biblical Literature, Atlanta 2004.
- A.K. Grayson, Königslisten und Chroniken. B. Akkadisch, w: Reallexikon der Assyriologie, tom VI (Klagesang-Libanon), Walter de Gruyter, Berlin - New York 1980-83, s.86-135.
- A.K. Grayson, Assyrian Rulers of the Early First Millennium B.C. I (1114–859 B.C.), „The Royal Inscriptions of Mesopotamia. Assyrian Periods” 2 (RIMA 2), University of Toronto Press, 2002.