Gęstoporek cynobrowy – Wikipedia, wolna encyklopedia
Duży owocnik na pniu osiki | |
Systematyka | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Typ | |
Klasa | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj | |
Gatunek | Gęstoporek cynobrowy |
Nazwa systematyczna | |
Pycnoporus cinnabarinus (Jacq.) P. Karst Annls. mycol. 39(1): 59 (1941) |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Pycnoporus_cinnabarinus_BS11.jpg/220px-Pycnoporus_cinnabarinus_BS11.jpg)
Gęstoporek cynobrowy (Pycnoporus cinnabarinus (Jacq.) P. Karst) – gatunek grzybów z rodziny żagwiowatych (Polyporaceae)[1].
Systematyka i nazewnictwo
[edytuj | edytuj kod]Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Pycnoporus, Polyporaceae, Polyporales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Niektóre synonimy naukowe[2]:
- Boletus cinnabarinus Jacq 1776
- Boletus miniatus Libosch 1817
- Coriolus cinnabarinus (Jacq) G Cunn 1948
- Fabisporus cinnabarinus (Jacq) Zmitr 2001
- Hapalopilus cinnabarinus (Jacq) P Karst 1899
- Leptoporus cinnabarinus (Jacq) Quél 1886
- Phellinus cinnabarinus (Jacq) Quél 1888
- Polyporus cinnabarinus (Jacq) Fr 1821
- Polyporus miniatus (Libosch) Fr 1829
- Polystictus cinnabarinus (Jacq) Cooke 1886
- Pycnoporus cinnabarinus (Jacq) P Karst 1881 var cinnabarinus
- Pycnoporus cinnabarinus var osorninus Burgos, in Burgos & Ortiz 1988
- Trametes cinnabarina (Jacq) Fr 1874
- Trametes cinnabarina (Jacq) Fr 1874, f cinnabarina
- Trametes cinnabarina (Jacq) Fr 583,1874 var cinnabarina
- Trametes cinnabarinus (Jacq) Fr 1849
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1776 r. Nikolaus Joseph von Jacquin nadając mu nazwę Boletus cinnabarinus. Obecną nazwę nadał mu w 1941 r. Petter Adolf Karsten, przenosząc go do rodzaju Pycnoporus[1].
Nazwa polska pojawiła się w pracy Stanisława Domańskiego i in. w 1967 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako huba cynobrowa, wrośniak cynobrowy, żagiew cynobrowa[3].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]O szerokości do 10 cm, półkolisty lub wachlarzowaty i bokiem przyrośnięty do podłoża. Brzeg cienki i ostry. Górna powierzchnia zwykle nierówna, pomarszczona. Kolor cynobrowy, czerwonawy lub ceglasty, u starszych osobników płowieje[4].
W postaci rurek o porach w kolorze cynobrowym lub czerwonawym[4]. Pory okrągłe lub kanciaste[5].
O grubości do 2 cm, cynobrowego koloru, elastyczny, włóknisty i bez zapachu[5].
- Cechy mikroskopowe;
Wysyp zarodników biały. Zarodniki nieamyloidalne, cylindryczne lub eliptyczne, gładkie i bezbarwne o rozmiarach 5–8 × 2,5–3 μm. Cystyd brak[6]
- Gatunki podobne
Ze względu na oryginalny cynobrowy kolor i brak strefowania jest łatwy do odróżnienia od innych gatunków. Ewentualnie może być pomylony z oranżowcem pomarańczowym (Pycnoporellus fulgens), który ma owocniki o podobnym kolorze (pomarańczowe lub ceglastoczerwone), ale występuje głównie na drzewach iglastych[4].
Występowanie i siedlisko
[edytuj | edytuj kod]Z wyjątkiem Afryki i Antarktydy występuje na wszystkich kontynentach, także na niektórych wyspach – na Hawajach, Madagaskarze i w Nowej Zelandii. Najwięcej stanowisk podano z Ameryki Północnej, Europy i Australii[7]. W Europie Środkowej gatunek pospolity. Rozwija się na martwym drewnie (na pniach, pniakach, gałęziach) drzew liściastych, głównie na miejscach dobrze oświetlonych[8]. Preferuje miejsca wilgotne, stąd też częściej występuje w nadrzecznych łęgach na olszach, wierzbach i brzozach, ale rośnie również na innych gatunkach drzew liściastych. Częściej występuje podczas upalnych lat[5].
W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych[9]. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Szwajcarii, Anglii, Litwie i Niemczech[3].
Znaczenie
[edytuj | edytuj kod]W Europie uważany za grzyb niejadalny[4], jednak na opracowanej dla FAO liście jest wymieniony jako grzyb jadalny w Hongkongu i w Nepalu[10]. Saprotrof, powoduje białą zgniliznę drewna[5].
Gęstoporek cynobrowy wytwarza duże ilości enzymów rozkładających ligninę i inne trudne do rozłożenia polisacharydy. Głównym enzymem odróżniającym ten grzyb z innych grzybów rozkładających ligninę jest lakaza. Aborygeni używają owocników do leczenia owrzodzenia jamy ustnej, szczególnie u ząbkujących niemowląt[11][12].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Index Fungorum [online] [dostęp 2013-11-12] (ang.).
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-11-12] (ang.).
- ↑ a b Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 577, ISBN 83-89648-09-1 .
- ↑ a b c d Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda, Grzyby i ich oznaczanie, Warszawa: PWRiL, 1985, s. 245, ISBN 83-09-00714-0 .
- ↑ a b c d Till R. Lohmeyer , Ute Kũnkele , Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie, Warszawa 2006, s. 205, ISBN 83-85444-65-3 .
- ↑ Pycnoporus cinnabarinus [online], MushroomExpert [dostęp 2014-04-25] (ang.).
- ↑ Discover Life Maps [online] [dostęp 2014-04-18] .
- ↑ Andreas Gminder , Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, s. 300, 301, ISBN 978-83-258-0588-3 .
- ↑ Zbigniew Mirek i inni, Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, s. 69, ISBN 83-89648-38-5 .
- ↑ Eric Boa , Wild edible fungi: A global overview of their use and importance to people, FAO, 2004 (Non-wood Forest Products 17), ISBN 92-5-105157-7 .
- ↑ Eggert i inni, Lignolytic system of the white rot fungus Pycnoporus cinnabarinus: Purification and characterization of the laccase, „Applied and environmental microbiology”, 62 (4), 1996, s. 1151–58 .
- ↑ Eggert i inni, Molecular analysis of a laccase gene from the white rot fungus Pycnoporus cinnabarinus, „Applied and Environmental Microbiology”, 64, 1988, s. 1766–72 .