Józef Panaś – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 23 listopada 1887 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Przebieg służby | |
Lata służby | 1914–1926 i 1939–1940 |
Siły zbrojne | |
Formacja | |
Jednostki | Legion Wschodni |
Stanowiska | kapelan |
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Proboszcz Parafii Serca Pana Jezusa w Przemyślu | |
![]() Fot. Jan Bułhak, Wilno 1916 | |
Data urodzenia | |
---|---|
Data śmierci | |
Wikariusz w Dublanach | |
Okres sprawowania | przed 1914 |
Katecheta w Dobromilu | |
Okres sprawowania | przed 1914 |
Wyznanie | |
Kościół | |
Prezbiterat | 1911 |
Józef Panaś (ur. 23 listopada 1887 w Odrzykoniu[1], zm. (prawdopodobnie) 4 kwietnia 1940 we Lwowie[2]) – polski duchowny, wojskowy i polityk; kapelan Legionu Wschodniego[3], kapelan i dziekan II Brygady Legionów Polskich[4], superior Polskiego Korpusu Posiłkowego[5], superior polowy Legionów Polskich[6], proboszcz Wojska Polskiego[7], kapelan Związku Hallerczyków, członek Rady Naczelnej PSL „Piast”[8], Rady Naczelnej i Naczelnego Komitetu Wykonawczego Stronnictwa Ludowego[9], prezes Komisji Gospodarczej SL we Lwowie[9], członek Zarządu Małopolskiego Towarzystwa Rolniczego[9], redaktor naczelny Gazety Grudziądzkiej[10], działacz Związku Walki Zbrojnej[7], publicysta, pamiętnikarz, społecznik.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Dzieciństwo i młodość
[edytuj | edytuj kod]Urodzony 23 listopada 1887 w Odrzykoniu w rodzinie chłopskiej o tradycjach patriotycznych; był synem Szymona i Tekli z domu Guzek[11]. Ojciec był rolnikiem w Odrzykoniu[12], początkowo należał do Związku Stronnictwa Chłopskiego, potem był zwolennikiem ks. Stanisława Stojałowskiego, dobrego znajomego rodziny[13]. Braćmi Józefa byli: Stanisław (ur. 1879)[14] i Franciszek (ur. 1890)[15].
Od I do III klasy w latach 1899 do 1902 Józef Panaś uczył się w C. K. Gimnazjum w Sanoku[16][17][18]. W 1907 zdał egzamin dojrzałości z odznaczeniem w C. K. Gimnazjum z wykładowym językiem polskim w Przemyślu (w jego klasie był Adam Remiszewski)[19][20][21][22]. W Przemyślu kontynuował naukę w Seminarium Duchownym, gdzie 29 czerwca 1911 przyjął święcenia z rąk biskupa przemyskiego Józefa Sebastiana Pelczara (wyświęceni wtedy zostali także Jan Wawszczak, Władysław Wójcik)[23][24]. Od 1911 był wikariuszem w Dublanach[25] i prefektem szkoły wydziałowej w Dobromilu[26]. W tym czasie został członkiem Drużyn Bartoszowych i Sokoła[22].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/J%C3%B3zef_Pana%C5%9B.jpg/240px-J%C3%B3zef_Pana%C5%9B.jpg)
Działalność legionowa
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Nabo%C5%BCe%C5%84stwo_dla_%C5%BCo%C5%82nierzy_Legion%C3%B3w_Polskich.jpg/220px-Nabo%C5%BCe%C5%84stwo_dla_%C5%BCo%C5%82nierzy_Legion%C3%B3w_Polskich.jpg)
Wybuch I wojny światowej 1914 zastał go w księstwie Anhalt w Niemczech, skąd powrócił by walczyć o niepodległość Polski[27]. W 1914 został mianowany kapelanem Legionów Polskich[28]. W latach 1914–1918 przemierzył wraz z legionami front w Karpatach, Bukowinie, Besarabii, na Wołyniu i Litwie. Był oficerem prowiantowym i menażmajstrem, przede wszystkim jednak duchownym[11]. Opiekował się także pobojowiskami legionowymi na obszarze walk, głównie II Brygady[29]. Do 2 połowy września 1914 r. jako kapelan związany był z 2 pułkiem piechoty, wchodzącym w skład Legionu Wschodniego[30]. Następnie został mianowany na stanowisko kapelana całego Legionu[31]. Dalszy szlak odbywał z 3 pułkiem piechoty Legionów Polskich, pod dowództwem mjr. Józefa Hallera[32]. Brał udział w bitwach pod Nadwórną[33], Mołotkowem[34] i Pasieczną[35]. W powołanej wiosną 1915 II Brygadzie Legionów Polskich pełnił rolę kapelana 3 pułku piechoty. W czerwcu 1915 był świadkiem szarży pod Rokitną. W 1 połowie sierpnia 1915 objął funkcję szefa referatu spraw duszpasterskich przy Komendzie Legionów, gdzie za zgodą komendanta Józefa Piłsudskiego uporządkował m.in. sprawy metrykalne dotyczące poległych legionistów i ułożył regulamin dla kapelanów wojskowych[36]. Równocześnie od sierpnia 1915 był kapelanem dowodzonego przez ppłk. Bolesława Roję, 4 pułku piechoty III Brygady Legionów Polskich, z którym brał udział w bitwie pod Kuklami[37]. W listopadzie 1915 został ranny pod Polską Górą[38]. W lipcu 1916 w zastępstwie kapelana 5 pułku piechoty I Brygady Legionów Polskich uczestniczył w bitwie pod Kostiuchnówką[39]. W grudniu 1916 odzyskał dla potrzeb Legionów były kościół garnizonowy w Warszawie (późniejsza katedra polowa Wojska Polskiego) i kierował przez krótki czas, jego odnową[40]. 20 grudnia 1916 został powołany na stanowisko superiora polowego Legionów[41], co oznaczało zwierzchnictwo nad wszystkimi kapelanami legionowymi i całym duchowieństwem we wszystkich brygadach[42]. W okresie kryzysu przysięgowego w lipcu 1917 opowiedział się za pozostaniem II Brygady Legionów przy boku państw centralnych i za jej podporządkowaniem Tymczasowej Radzie Stanu[43]. Od 2 połowy września 1917 był superiorem Polskiego Korpusu Posiłkowego[44]. W lutym 1918 w proteście wobec postanowień Traktatu Brzeskiego, współorganizował spisek oficerów Polskiego Korpusu Posiłkowego (którego trzon stanowili żołnierze II Brygady): Józefa Hallera, Norberta Okołowicza, Michała Roli-Żymierskiego, Romana Góreckiego i Włodzimierza Zagórskiego, w celu przebicia się tego Korpusu przez front austriacko-rosyjski pod Rarańczą i połączenia z I Korpusem Polskim w Rosji, dowodzonym przez gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego[45]. W konsekwencji zainicjowanego buntu został internowany na Węgrzech i w maju 1918 stał się jednym z trzech głównych oskarżonych w procesie w Marmaros-Sziget (prócz niego też kpt. dr Roman Górecki i rtm. Norbert Okołowicz)[46]. Został oskarżony m.in. za usiłowanie przeprowadzenia wojska do gen. Dowbor-Muśnickiego, o nakłanianie do dezercji oraz o wystąpienie wraz z innymi legionistami przeciw wkraczającym oficerom por. Janowi Schillingowi i kpt. Janowi Băleanu, przeciw którym użył broni, za co miał być ukarany w myśl art. 328a wojskowego kodeksu karnego[47]. W jego sprawie interweniował u cesarza Karola I Habsburga legat papieski ks. Ratti, przyszły papież Pius XI[48]. 2 października ksiądz został ułaskawiony i kilka dni później wraz z pozostałymi sądzonymi, wypuszczony z więzienia[49].
Działalność do przewrotu majowego
[edytuj | edytuj kod]W listopadzie 1918 uczestniczył w polsko-ukraińskich walkach o Przemyśl; był jednym z organizatorów polskich oddziałów ochotniczych, a od 5 listopada 1918 dowódcą grupy „San”[5]. Następnie do maja 1919 brał udział w walkach o Lwów[50]. Został zweryfikowany ze starszeństwem w stopniu proboszcza (odpowiadający stopniowi podpułkownika) ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[51][52][35]. W lipcu 1919 stał się jednym z głównych inicjatorów powstania Straży Mogił Polskich Bohaterów, która zainicjowała budowę Cmentarza Orląt Lwowskich[53]. Ułożył specjalny statut dla tej organizacji[54]. Podczas wojny polsko-bolszewickiej sprawował funkcję dziekana Naczelnego Dowództwa Wojsk Polskich w Galicji Wschodniej. Uczestniczył w bitwie pod Zadwórzem[55]. Od września 1919 był dziekanem Okręgu Korpusu VI we Lwowie, a od listopada 1921 pełniącym obowiązki szefa duszpasterstwa katolickiego Dowództwa Okręgu Korpusu Nr X w Przemyślu[56][57][58]. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu proboszcza ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 9. lokatą w duchowieństwie wojskowym wyznania rzymskokatolickiego[59]. Jego odwaga na polu walki, była wysoko oceniana przez marszałka Józefa Piłsudskiego, który wielokrotnie nagradzał go najwyższymi odznaczeniami wojskowymi.
Działalność polityczna
[edytuj | edytuj kod]17 maja 1926 sprzeciwił się publicznie zamachowi stanu Józefa Piłsudskiego, zrzucając odznaczenia podczas mszy, celebrowanej w intencji ofiar przez biskupa polowego Wojska Polskiego Stanisława Galla, w katedrze polowej Wojska Polskiego w Warszawie[60]. 18 sierpnia 1926 został zwolniony ze stanowiska i pozostawiony w dyspozycji Kurii Biskupiej Wojska Polskiego[61]. 30 września 1927 przeniesiono go w stan spoczynku. Zamieszkał we Lwowie przy ulicy św. Mikołaja 2[62][63]. Od jesieni 1926 włączył się w działalność Polskiego Stronnictwa Ludowego „Piast”[64]. Należał do najbliższych współpracowników Wincentego Witosa[65]. W 1927 zasiadał w małopolskim Zarządzie Okręgowym PSL Piast[66], a w 1928 w jego Zarządzie Okręgowym, jako zastępca prezesa tej partii, w Małopolsce Wschodniej[67]. W czerwcu 1930 został wybrany na członka Rady Naczelnej PSL Piast[66]. Uznawany za radykalnego działacza ludowego, opowiadał się za modelem państwa egalitarnego, opartego na fundamencie prawa[68]. Był jednym z przywódców Kongresu Obrony Prawa i Wolności Ludu (jako członek prezydium Kongresu Centrolewu), który odbył się w czerwcu 1930 w Krakowie[69]. Jego program polityczny wykrystalizował się pod wpływem ideologii lewicowej, programu chadeckiego oraz lewego skrzydła agraryzmu. Jako entuzjasta i organizator spółdzielczości, na wzór działającego do dnia dzisiejszego holenderskiego Boerenbondu, opracował w 1927 statut dla wiejskich spółdzielni[70]. We wrześniu 1930 objął stanowisko redaktora Gazety Grudziądzkiej[71]. Na łamach gazety zaproponował powstanie chłopskiego kartelu zbożowo-hodowlanego, który miał za zadanie obronę interesów chłopskich, przed m.in. wygórowanymi cenami karteli rządowych[72]. Pomysł ten odbił się w Polsce szerokim echem i sprowokował dyskusję wielu specjalistów, akademików, parlamentarzystów, a także przedstawicieli rządu z wicepremierem Eugeniuszem Kwiatkowskim na czele[73]. Spore nadzieje wiązał z nim również Stanisław Mikołajczyk[74]. Jako obrońca najbiedniejszych Polaków, dał się poznać jako czołowy przeciwnik sanacji; jego pisma były najczęściej konfiskowanymi gazetami na Pomorzu, wytoczono mu także wiele spraw sądowych[75]. Z drugiej strony jako rzecznik pokojowego ułożenia stosunków między Polakami a Ukraińcami, (opowiadał się m.in. za uwzględnieniem ukraińskich interesów politycznych i ekonomicznych na ówczesnych kresach wschodnich) był zwalczany przez endecję[76]. W 1930 jako jedyny ksiądz na liście Centrolewu uczestniczył w wyborach brzeskich, kandydując bez powodzenia z okręgu tczewskiego[77]. W trakcie procesu brzeskiego zeznawał w charakterze świadka, broniąc m.in. Hermana Liebermana z PPS[78]. Po zjednoczeniu w 1931 ruchu ludowego, działał w ramach Stronnictwa Ludowego i został członkiem Rady Naczelnej SL[66]. W lutym 1938 został wybrany do Naczelnego Komitetu Wykonawczego SL[79]. Od 1936 był prezesem Komisji Gospodarczej SL we Lwowie[80] oraz członkiem Zarządu Małopolskiego Towarzystwa Rolniczego[81]. Współpracował zarówno z socjalistami takimi jak Andrzej Strug czy Stefan Czarnowski, jak i chadekami: Wojciechem Korfantym i Karolem Popielem[82]. Był zwolennikiem racjonalnej polityki strajkowej[83]. Organizował manifestację w Nowosielcach[79], szkolenia i wiece przed strajkiem chłopskim w Małopolsce w 1937[84]. Pozostając od początku lat trzydziestych w bliskich kontaktach z gen. Józefem Hallerem, zainicjował porozumienia ugrupowań centrowych pod egidą swego byłego dowódcy, które dały początek powstałemu w 1936 Frontowi Morges[85]. Był kapelanem Związku Hallerczyków, a w lipcu 1933 został wybrany razem z Izydorem Modelskim na członka Zarządu Głównego Związku[85][86].
Losy po wybuchu II wojny światowej
[edytuj | edytuj kod]Po wybuchu wojny, jako przedstawiciel Stronnictwa Ludowego, włączył się we Lwowie w działalność podziemnego Komitetu Narodowego Polskiego, przekształconego następnie w Wydział Sztabu Komendy Związku Walki Zbrojnej -1 (Obszaru nr 3)[87]. Na przełomie marca i kwietnia 1940 został wyznaczony na kuriera do siedziby premiera Rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie, gen. Władysława Sikorskiego w Angers we Francji, gdzie miał zrelacjonować informacje na temat działań ZSRR na zachodniej Ukrainie[88]. Na początku kwietnia 1940 został aresztowany przez NKWD we Lwowie[7]. Był torturowany, a następnie najprawdopodobniej 4 kwietnia 1940 r. zamordowany podczas śledztwa, we lwowskiej siedzibie NKWD przy ul. Pełczyńskiej (w budynku Miejskiego Zakładu Energetycznego)[89].
W 1941 biskup polowy Józef Gawlina, nie wiedząc o śmierci ks. Panasia, wyznaczył go na stanowisko dziekana Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR[90].
W 1980 w postać księdza, wcielił się w filmie Ryszarda Filipskiego pt. Zamach stanu, aktor Józef Nowak.
Życie prywatne
[edytuj | edytuj kod]Młodszy brat księdza Józefa Panasia, Franciszek, zginął podczas I wojny światowej[91]. Starszy brat Stanisław (1879–1940); absolwent Wydziału Prawa UJ i członek Sokoła, był sędzią grodzkim w Mszanie Dolnej, a następnie prezesem sądu w Wadowicach[92]. Siostra, Tekla Panaś-Mikuś, została w 1939 wywieziona przez Sowietów z Koziny, w ówczesnym powiecie Stanisławowskim, do Kazachstanu[93]. Przez matkę, kapelan był spowinowacony z Jadwigą z Rückemannów Guzkową, kuzynką gen. Wilhelma Orlik-Rückemanna[94], a przez babkę ze strony ojca, z biskupem przemyskim i rektorem UJ, Józefem Sebastianem Pelczarem. Jego krewnymi byli trzej duchowni: dziekan przeworski ks. Franciszek Trznadel (1830–1872), ks. prof. Antoni Trznadel (1857–1908) i ks. dr Jan Trznadel (1866–1920).
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]- Publicystyka
Pozostawił po sobie około stu artykułów prasowych publikowanych m.in. w: Gazecie Grudziądzkiej, Piaście, Zielonym Sztandarze, Woli Ludu, Polonii, Placówce, Gazecie Powszechnej.
- Książki
- Nabożeństwo dla żołnierzy Legionów Polskich (1915)
- Pamiętniki Kapelana Legionów Polskich (1920)
- Z ciężkich dni Przemyśla (1920)
- Rarańcza (1925)
- Katechizm obywatelski (1925)
- My Druga Brygada (1929)
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]W rodzinnym Odrzykoniu w 2018 r. została wmurowana tablica z podobizną księdza płk. Józefa Panasia. Imię księdza nosi także jedna z tamtejszych ulic[95].
Awanse
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
- podporucznik – 16 października 1914[21]
- porucznik – 11 grudnia 1914[96]
- kapitan – 9 sierpnia 1915[21]
- proboszcz – 3 maja 1922 zweryfikowany ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[10]
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Zasługi dla Duchownych Wojskowych II klasy na biało-czerwonej wstędze[90][97]
- Gwiazda Przemyśla[90]
- Krzyż Obrony Lwowa[90]
- Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari[98][99] (dwukrotnie)[90]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1922)[100][98][99]
- Krzyż Walecznych (czterokrotnie)[98][99][7]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ T. Nawrocki, Ksiądz pułkownik Józef Panaś 1887-1940, „Zeszyty Odrzykońskie” 2001, z. 8, s. 33. Data 25 listopada jest błędna, patrz m.in.: J. Hulewicz, Panaś Józef, Polski Słownik Biograficzny, t. XXV, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, 1980. s. 113.
- ↑ B. Szwedo, Zawsze w pierwszej linii: kapłani odznaczeni Orderem Virtuti Militari 1914-1921, 1939–1945, „Wojskowy Przegląd Historyczny”, Warszawa 2004, s. 102.
- ↑ J. Haller, Pamiętniki, Łomianki, 2014, s. 85.
- ↑ Tamże, s. 141
- ↑ a b B. Szwedo, op. cit., s. 100.
- ↑ J. Hulewicz, Panaś Józef, Polski Słownik Biograficzny, t. XXV, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, 1980. s. 113. W. Cygan, W. Wysocki, Dla ciebie, Polsko, krew i czyny moje: duszpasterstwo wojskowe Legionów Polskich, Warszawa 1997, s. 121.
- ↑ a b c d B. Szwedo, op. cit., s. 102.
- ↑ A. Kołodziejczyk, Józef Panaś, [w:] Słownik biograficzny katolicyzmu społecznego w Polsce, t. II. Warszawa 1994. s. 176.
- ↑ a b c Tamże, s. 176.
- ↑ a b Tamże, s. 101.
- ↑ a b J. Hulewicz, op. cit., s. 113.
- ↑ CK Gimnazjum Państwowe Wyższe w Sanoku. Katalog główny, rok szkolny 1900/1901 (zespół 7, sygn. 27). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 200.
- ↑ L. Łach, Stanisław Panaś (1879-1940), Odrzykoński Słownik Biograficzny, „Zeszyty Odrzykońskie”, 2014, z.21, s.34
- ↑ CK Gimnazjum Państwowe Wyższe w Sanoku. Katalog główny, rok szkolny 1898/1899 (zespół 7, sygn. 24). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 508.
- ↑ CK Gimnazjum Państwowe Wyższe w Sanoku. Katalog główny, rok szkolny 1902/1903 (zespół 7, sygn. 32). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 159.
- ↑ 19. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1899/1900. Sanok: Fundusz Naukowy, 1900, s. 42.
- ↑ 20. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1900/1901. Sanok: 1901, s. 43.
- ↑ 21. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1901/1902. Sanok: 1902, s. 43.
- ↑ Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum z wykładowym językiem polskim w Przemyślu za rok szkolny 1907. Przemyśl: 1907, s. 43, 46.
- ↑ Kronika. Ustny egzamin dojrzałości. „Echo Przemyskie”. Nr 46, s. 3, 9 czerwca 1907.
- ↑ a b c B. Szwedo, op. cit., s. 99.
- ↑ a b J. Hulewicz, op. cit., s. 113
- ↑ Wiadomości i ogłoszenia urzędowe. Święcenia kapłanów. „Kronika Dyecezyi Przemyskiej”. Z. 6, s. 307, 1911.
- ↑ B. Szwedo, op. cit., s. 99
- ↑ Kronika. „Echo Przemyskie”. Nr 58, s. 2, 20 lipca 1911.
- ↑ Tamże, s. 99
- ↑ Tamże, s. 113
- ↑ Zmiany na stanowiskach i urzędach duchownych. „Kronika Dyecezyi Przemyskiej”. 3, s. 33, 1915.
- ↑ Tamże, s.113
- ↑ J. Haller, op. cit., s.80.
- ↑ Tamże, s.85.
- ↑ J. Panaś, My Druga Brygada, Katowice 1929, s. 20
- ↑ Tamże, s. 26
- ↑ Tamże, s. 29-30
- ↑ a b Tamże, s. 34
- ↑ B. Szwedo, op. cit., s. 99 i J. Panaś, op. cit., s. 74-75
- ↑ J. Panaś, My Druga …, s. 74 i 96
- ↑ Tamże, s. 103-104.
- ↑ Tamże, s. 122-123
- ↑ J. Panaś, My Druga…, s. 159 i 169
- ↑ W. Cygan, W. Wysocki, op. cit., s. 121.
- ↑ Z. Waszkiewicz, Duszpasterstwo w siłach zbrojnych Drugiej Rzeczypospolitej(1918-1939), Toruń 2000, s. 25
- ↑ J. Panaś, My Druga …, s. 179-180
- ↑ B. Szwedo, op. cit., s.100
- ↑ J. Panaś, My Druga …, s. 200-202
- ↑ P. Stawarz, Internowanie oraz proces żołnierzy legionowych w Marmaros-Sziget w roku 1918 we wspomnieniach księdza pułkownika Józefa Panasia – kapelana II Brygady Legionów Polskich, Łódź 2014, s. 92 i 94.
- ↑ Przed sądem w Marmaros-Sziget. „Ziemia Lubelska”. Nr 274, s. 2, 14 czerwca 1918.
- ↑ J. Panaś, My Druga …, s. 278
- ↑ P. Stawarz, op. cit., s. 103
- ↑ L. Fac, Sylwetki przemyskie, Ksiądz Józef Panaś, „Przemyski Informator Kulturalny”, nr 1(6), Przemyśl 1997, s. 34.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1425.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1296.
- ↑ S. Nicieja, Cmentarz obrońców Lwowa, Wrocław-Warszawa-Kraków 1990, s. 71.
- ↑ Tamże, s. 71
- ↑ T. Nawrocki, op. cit., s. 37.
- ↑ J. Hulewicz, op. cit., s. 113. B. Szwedo, op. cit., s. 101.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 114.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 64.
- ↑ Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Załącznik do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 8 czerwca 1922 roku, Zakłady Graficzne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1922, s. 405.
- ↑ J. Humeński, Sprawa ks. ppłk. Józefa Panasia, „Wojskowy Przegląd Historyczny”, nr 2 (156), 1996, s. 140-141
- ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1926, nr 36 z 10 IX, s. 294.
- ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1927, nr 24 z 26 IX, s. 289.
- ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 894.
- ↑ A. Kołodziejczyk, Ksiądz pułkownik Józef Panaś 1887-1940, „Roczniki Dziejów Ruchu Ludowego”, 1986, nr. 26, s. 63.
- ↑ W. Witos, Moja tułaczka w Czechosłowacji, tom III, Warszawa 1995, s. 275.
- ↑ a b c A. Kołodziejczyk, Józef Panaś, Słownik biograficzny …, s. 176.
- ↑ T. Kisielewski, Heroizm i kompromis. Portret zbiorowy działaczy ludowych, cz. 2, Warszawa 1979, s. 131.
- ↑ J. Panaś, Ruch ludowy to potęga…, s. 2.
- ↑ J. Hulewicz, op. cit., s. 113. A. Kołodziejczyk, Ksiądz pułkownik…, „Roczniki Dziejów Ruchu Ludowego”, s. 64.
- ↑ Słownik biograficzny działaczy Ruchu Ludowego pod red. Z. Winiarskiego. Warszawa 1989. s. 310-311.Czy nas nie wstyd? „Gazeta Grudziądzka”, 1933, nr 97 z 19 VIII, s. 1.
- ↑ A. Kołodziejczyk, Ksiądz pułkownik…, „Roczniki Dziejów Ruchu Ludowego”, s. 65.
- ↑ J. Panaś, W okresie Kongresu Stronnictwa Ludowego powinien powstać kartel chłopski, „Gazeta Grudziądzka”, nr 62 z 27 V 1933, s. 1.
- ↑ A. Kołodziejczyk, Projekty gospodarcze księdza pułkownika Józefa Panasia, Warszawa 1995, zeszyt 2, s. 56.
- ↑ S. Stępka, Stanisław Mikołajczyk w II Rzeczypospolitej, Warszawa 2011, s. 49-50.
- ↑ T. Krzemiński, Polityk dwóch epok, Wiktor Kulerski (1865-1935), Toruń 2008, s. 232.Tamże, s. 239-240
- ↑ T. Kisielewski, op. cit., s. 203.
- ↑ T. Krzemiński, op.cit., s. 228.
- ↑ A. Kołodziejczyk, Ksiądz pułkownik…, „Roczniki Dziejów Ruchu Ludowego”, s. 65.
- ↑ a b A. Kołodziejczyk, Ksiądz pułkownik…, „Roczniki Dziejów Ruchu Ludowego”, s. 72.
- ↑ Tamże, s. 70.
- ↑ Tamże, s. 71.
- ↑ A. Kołodziejczyk, Ksiądz pułkownik Józef Panaś 1887-1940. Na Drogach Ruchu Ludowego, t. III, Warszawa 2008, s. 35. J. Hulewicz, op. cit., s.113-114
- ↑ J. Panaś, Ten strajk to symbol, „Gazeta Grudziądzka”, nr 32 z 19 marca 1938, s. 1 i 2
- ↑ Tamże, s. 72.
- ↑ a b Tamże, s. 69.
- ↑ Zjazd Hallerczyków w Toruniu, „Gazeta Grudziądzka”, nr 78 z 6 VII 1933, s.3
- ↑ R. Dzwonkowski, Leksykon duchowieństwa polskiego represjonowanego w ZSRS, 1939-1988, Lublin 2003, s. 462.
- ↑ I. Modelski, Ks. Pułkownik Józef Panaś, [w:] T. Nawrocki, op. cit., s. 83.
- ↑ Tamże, s. 102, T. Nawrocki, op. cit., s. 84.
- ↑ a b c d e Tamże, s. 102.
- ↑ L. Łach, Pomniki pamięci narodowej w Odrzykoniu, „Zeszyty Odrzykońskie”, 1997, z.3, s. 52.
- ↑ L. Łach, Stanisław Panaś…, s. 34-36.
- ↑ Tamże, s. 36.
- ↑ J.K. Guzek, Podróże kształcą, impresje żołnierza polskiego z lat 1939-1946, „Zeszyty Odrzykońskie” 2012, z. 19, s. 9 i 14 (przypis).
- ↑ Piękny rok za nami. Urząd Gminy Wojaszówka. [dostęp 2019-06-30].
- ↑ S. Czerepowi zapewne chodzi o stopień porucznika, choć podawana jest mylnie ranga podporucznika, patrz: S. Czerep, II Brygada Legionów Polskich, Warszawa 2007, s.84.
- ↑ Kronika. Wiadomości osobiste. Odznaczenia. „Głos Rzeszowski”, s. 4, Nr 6 z 30 stycznia 1916.
- ↑ a b c Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 114, 1425.
- ↑ a b c Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 64, 1296.
- ↑ Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 28.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Marek Jerzy Minakowski, Wielka Genealogia Minakowskiego,
- Lucjan Fac, Ksiądz Józef Panaś (1887-1940),
- Przemysław Stawarz, Internowanie oraz proces żołnierzy legionowych w Marmaros-Sziget w roku 1918 we wspomnieniach księdza pułkownika Józefa Panasia – kapelana II Brygady Legionów Polskich.
- Publikacje Józefa Panasia w bibliotece Polona
- Marek Gałęzowski, Ksiądz Józef Panaś, Wyd. Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2021, ISBN 978-83-8229-117-9, wersja zdigitalizowana.