Jerzy Bartmiński – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Jerzy Bartmiński z jednym z wnuków (Warszawa 2006) | |
Państwo działania | |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | 19 września 1939 |
Data i miejsce śmierci | 7 lutego 2022 |
Profesor nauk humanistycznych | |
Specjalność: filologia polska, informacja naukowa, językoznawstwo polskie | |
Alma Mater | |
Doktorat | 1971 – językoznawstwo |
Habilitacja | 1978 – językoznawstwo |
Profesura | 1993 |
Nauczyciel akademicki | |
Uczelnia | Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie |
Instytut | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Jerzy Andrzej Bartmiński (ur. 19 września 1939 w Kruhelu Małym[1], zm. 7 lutego 2022[2] w Lublinie) – polski językoznawca, etnolingwista, folklorysta, slawista, profesor nauk humanistycznych, profesor zwyczajny Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie oraz Instytutu Slawistyki PAN, członek czynny Polskiej Akademii Umiejętności.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Wykształcenie i działalność naukowa
[edytuj | edytuj kod]Od czasu II wojny światowej do 1947 wraz ze swoją matką, starszymi braćmi (Stanisławem i Marianem), a także urodzoną w 1941 siostrą Marią mieszkał na plebanii u swojego wujka Floriana Zająca, pełniącego w latach 1939–1948 funkcję proboszcza w Bączalu Dolnym[3]. Jerzy Bartmiński rozpoczął naukę w szkole powszechnej w tej miejscowości. Studiował później filologię polską na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (studia ukończył w 1961)[4]. W 1971 po obronie pracy na temat języka folkloru uzyskał stopień naukowy doktora. Habilitował się w 1978 również na Wydziale Humanistycznym UMCS w oparciu o rozprawę poświęconą derywacji stylistycznej[5]. W 1993 otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznych[6].
Zawodowo był związany z Uniwersytetem Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, w 1991 objął stanowisko profesora nadzwyczajnego, a w 1997 profesora zwyczajnego[5]. Od 1976 kierował pracami zespołu badawczego, w oparciu o który powstał Zakład Tekstologii i Gramatyki Współczesnego Języka Polskiego[7]. W latach 1992–2009 pełnił funkcję kierownika tej jednostki. Na UMCS pełnił m.in. funkcję prorektora ds. studenckich (1990–1993)[5]. Stworzył dwa nowe kierunki studiów – filologię ukraińską i białoruską. Jest współtwórcą Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Przemyślu (był dyrektorem Instytutu Polonistyki na tej uczelni[5] i jej profesorem[6]). Został również profesorem zwyczajnym w Instytucie Slawistyki PAN[6].
W 2008 został wybrany na członka korespondenta Polskiej Akademii Umiejętności, a 14 czerwca 2014 na członka czynnego tej instytucji w I Wydziale Filologicznym[8].
Był członkiem założycielem Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej, do 2001 pełnił funkcję wiceprezesa zarządu tej instytucji. Zasiadał w jury Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym, a także w Radzie Języka Polskiego[9] (po raz pierwszy w 1999[4]) oraz w radzie naukowej czasopisma „Język Polski”[10].
Był autorem około 300 publikacji[4]. Jego książka Językowe podstawy obrazu świata była w 2007 nominowana do Nagrody im. Jana Długosza, przyznawanej autorom najbardziej znaczącego polskiego dzieła z dziedziny szeroko pojętej humanistyki o wybitnych wartościach poznawczo-naukowych[11]. Do obszarów zainteresowań naukowych Jerzego Bartmińskiego wchodziły problemy tekstologii, odmiany i style, semantyka, słownictwo aksjologiczne, gatunki polskiego folkloru, składnia, kategorie językowe, etnolingwistyka (językowy obraz świata, stereotypy językowe).
Działalność społeczna i polityczna
[edytuj | edytuj kod]W latach 70. wraz z żoną Izabelą i we współpracy z księdzem Franciszkiem Blachnickim współtworzył pierwsze kręgi ruchu „Domowego Kościoła” (rodzinnej części ruchu oazowego „Światło-Życie”)[12]. Od 1962 do 1982 należał do Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego. W 1980 wstąpił do „Solidarności”, był inicjatorem, współzałożycielem i przewodniczącym uczelnianych struktur związku, a także członkiem prezydium zarządu regionu[4]. Należał do inicjatorów ruchu „Solidarność Rodzin”, stawiającego sobie zadanie m.in. odbudowania „łańcucha rąk dobrej woli” w Polsce[13]. W stanie wojennym został internowany na kilkanaście dni w grudniu 1981. Od 1982 był zaangażowany w podziemną działalność związku[4].
W 1989 współtworzył miejski Komitet Obywatelski. W latach 1992–2003 przewodniczył Fundacji Ruchu Solidarności Rodzin, zajmującej się wyrównywaniem szans edukacyjnych i pomocą uczącej się młodzieży. W latach 1990–2005 był członkiem kolejno ROAD, Unii Demokratycznej i Unii Wolności[4].
Życie prywatne
[edytuj | edytuj kod]Syn Mieczysława i Franciszki z domu Zając, brat Stanisława, Mariana, Marii, Floriana i Jana. Siostrzeniec księdza Floriana Zająca[14]. Dwukrotnie żonaty. 15 czerwca 1963 zawarł na Jasnej Górze związek małżeński z Izabelą z domu Górak (1942–1999), z którą miał sześcioro dzieci (w tym Jacka). Od 22 września 2001 był żonaty ze Stanisławą Niebrzegowską-Bartmińską[15].
Pochowany na cmentarzu przy ul. Unickiej w Lublinie[16].
Odznaczenia i wyróżnienia
[edytuj | edytuj kod]- Złoty Krzyż Zasługi (1989)
- Nagroda Polcul Foundation (1989)
- Nagroda im. Oskara Kolberga (1991)[4]
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1999)[17]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2014)[18]
- Krzyż Wolności i Solidarności (pośmiertnie, 2022)[19]
- Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2016)[20]
- Nagroda „Zasłużony dla Polszczyzny” (2016)[21]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Katarzyna Skałecka: Zmarł prof. Jerzy Bartmiński. umcs.pl, 8 lutego 2022. [dostęp 2023-07-12].
- ↑ Nie żyje profesor Jerzy Bartmiński. radio.lublin.pl, 7 lutego 2022. [dostęp 2022-02-07].
- ↑ Biografia ks. prałata Stanisława Bartmińskiego. krasiczynskaplebania.parafia.info.pl. [dostęp 2015-01-17].
- ↑ a b c d e f g Nota biograficzna w Encyklopedii Solidarności. [dostęp 2012-04-30].
- ↑ a b c d Prof. dr hab. Jerzy Bartmiński. umcs.lublin.pl. [dostęp 2012-04-30].
- ↑ a b c Prof. dr hab. Jerzy Andrzej Bartmiński, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2012-04-30] .
- ↑ Historia Zakładu Tekstologii i Gramatyki Współczesnego Języka Polskiego. umcs.lublin.pl. [dostęp 2012-04-30].
- ↑ Członkowie. „Rocznik Polskiej Akademii Umiejętności”. Rok 2016/2017, s. 13, 2017. Kraków: Polska Akademia Umiejętności. [dostęp 2018-10-14].
- ↑ Historia Rady. rjp.pan.pl. [dostęp 2021-07-01].
- ↑ O czasopiśmie. jezyk-polski.pl. [dostęp 2019-04-10].
- ↑ Językowe podstawy obrazu świata; Jerzy Bartmiński. ksiazki.tv, 5 listopada 2007. [dostęp 2012-04-30].
- ↑ Najszczęśliwszy okres w Jej życiu wiązał się z uczestnictwem w Ruchu Światło-Życie… Wspomnienie o Izie Bartmińskiej. dk.oaza.pl, 2001. [dostęp 2012-04-30].
- ↑ Solidarność Rodzin. W: Ewa Jabłońska-Deptuła: Warto było. Lublin: Agencja Wydawnicza Werset, 2006, s. 249.
- ↑ Stanisław Bartmiński: Z chałupy w świat. Losy potomków Franciszki i Mieczysława Bartmińskich w osiemdziesięciolecie ich ślubu. Część I. Przemyśl: Tadeusz Śliwa, 2014.
- ↑ Stanisław Bartmiński: Z chałupy w świat. Losy potomków Franciszki i Mieczysława Bartmińskich w osiemdziesięciolecie ich ślubu. Część II. Przemyśl: Tadeusz Śliwa, 2014.
- ↑ Konrad Nóżka: Zmarł śp. prof. dr hab. Jerzy Bartmiński. umcs.pl, 11 lutego 2022. [dostęp 2023-01-18].
- ↑ M.P. z 2000 r. nr 5, poz. 92
- ↑ M.P. z 2014 r. poz. 917
- ↑ M.P. z 2023 r. poz. 37
- ↑ Medal Zasłużony Kulturze – Gloria Artis. mkidn.gov.pl. [dostęp 2022-04-04].
- ↑ Prezydent wręczył nagrodę „Zasłużony dla Polszczyzny”. prezydent.pl, 22 lutego 2016. [dostęp 2016-02-24].
- ISNI: 0000000081706726
- VIAF: 101746895, 3037150264372905860004
- LCCN: n91093198
- GND: 123245869
- BnF: 12197614h, 17140008w
- SUDOC: 030591767
- NLA: 35815614
- NKC: js2009500718, jo2013771447
- NTA: 129265268
- BIBSYS: 2114267
- CiNii: DA07901578
- PLWABN: 9810574285705606
- NUKAT: n94004035
- J9U: 987007271966605171
- LNB: 000072644
- LIH: LNB:V*67065;=BK