Owiesno – Wikipedia, wolna encyklopedia
wieś | |
![]() Zamek w Owieśnie | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Powiat | |
Gmina | |
Wysokość | ~400 m n.p.m. |
Liczba ludności (III 2011) | 522[2] |
Strefa numeracyjna | 74 |
Kod pocztowy | 58-262[3] |
Tablice rejestracyjne | DDZ |
SIMC | 0852281 |
Położenie na mapie gminy wiejskiej Dzierżoniów ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego ![]() | |
Położenie na mapie powiatu dzierżoniowskiego ![]() | |
![]() |
Owiesno (niem. Habendorf, do XIX w. także Owesno) – wieś w Polsce, położona w województwie dolnośląskim, w powiecie dzierżoniowskim, w gminie Dzierżoniów[4][5], między wzgórzami Bielawskimi a Niemczańskimi.
W latach 1945–1954 siedziba gminy Owiesno. W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa wałbrzyskiego.
SIMC | Nazwa | Rodzaj |
---|---|---|
0852298 | Kietlice | przysiółek wsi |
Historia
[edytuj | edytuj kod]Owiesno wzmiankowane było po raz pierwszy w kronikach już w roku 1260 (Ovesonovo). Istniał tam wówczas gród obronny. W średniowieczu wieś należała do dóbr starego śląskiego rodu Pogorzelów (von Pogarell), który wzniósł tu swoją siedzibę. Po roku 1579 dobra kilkakrotnie zmieniały właścicieli, by ostatecznie znaleźć się w roku 1797 w rękach rodziny von Seidlitz (do roku 1945). Wieś dzieliła losy całego Dolnego Śląska, przechodząc w roku 1526 pod władzę Habsburgów, a od roku 1742 wchodząc w skład Prus. Po zajęciu przez wojska radzieckie w maju 1945 została przekazana Polsce, a niemieccy mieszkańcy zostali wysiedleni w nowe granice Niemiec.
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są obiekty:[7]
Zespół zamkowy
[edytuj | edytuj kod]Na początku XIV wieku w okolicy opuszczonego grodu obronnego zbudowano zamek rycerski rodu Pogorzelów (von Pogarell). Budowlę wzniesiono na planie zbliżonym do koła o średnicy 30 m. Zamek posiadał okrągły dziedziniec i kwadratową wieżę, a całość była otoczona kamiennym murem i fosą. Zamek pełnił rolę siedziby rodu aż do roku 1797, kiedy to miejscowe dobra przeszły na własność rodziny von Seidlitz. Zamek w pierwszej połowie XVII i XVIII wieku został przebudowany na barokową rezydencję. Podwyższono wówczas mury, a wieża została powiększona o ośmioboczną nadbudówkę. Przebudowy te, a także kolejna, przeprowadzona w drugiej połowie XIX wieku, istotnie zmieniły wygląd budowli, zachowując jednak jej pierwotny, obronny układ. Zamek był zamieszkiwany przez von Seidlitzów do II wojny światowej. Odebrany w roku 1945 przez polską komunistyczną administrację, podzielił powojenne losy wielu[8][9] innych rezydencji dolnośląskiej szlachty. Unikalna[10] w swojej formie budowla, która w dobrym stanie przetrwała lata wojny, od lat 50. XX wieku pozbawiona została elementarnej opieki i w szybkim tempie zaczęła przeistaczać się w ruinę[11]. W roku 1964 zawaliła się wieża. Z dawnego zamku obejmującego cylindryczną wieżę i kamienne mury obwodowe pozostały do dziś jedynie fragmenty ścian z barokowym portalem, nad którym znajduje się medalion z męską i damską głową oraz napisem "Nec Vita Nec Mors Separabit" (Ani życie, ani śmierć nie rozdzieli). Na pozostałości zespołu rezydencjonalnego składają się dziś:
- zamek w ruinie z pierwszej ćwierci XVII w., przebudowany w XVIII i XIX w.
- dom ogrodnika i brama z XIX w.
- altana nad wodą
- kamienna studnia – przewieziona w latach 80. XX w. do Lewina Kłodzkiego.
- założenie folwarczne z obszerny dziedzińcem i budynkami gospodarczymi (opuszczone).
Na budynku obok zamku kartusze z herbami szlacheckimi von: Heide i von Kittlitz[12]. Aktualnie ruiny zamku znajdują się pod opieką Fundacji "Zamek Chudów", która oczyściła zamkową fosę oraz odgruzowała i uporządkowała obiekt. W roku 2009 przeprowadzono pierwsze prace zabezpieczające, które objęły wieżę, na lewo od głównego wejścia.
- Herb von Heyde
- Herb von Kittlitz
- Kościół pw. św. Trójcy
Kościół
[edytuj | edytuj kod]Kościół filialny pod wezwaniem Św. Trójcy z lat 1581-83, przebudowany w XVIII w. restaurowany w XIX w. Jest to kościół orientowany, murowany z kamienia, jednonawowy, z wieżą od zachodu, z prezbiterium zakończonym ścianą prostą i nakryty dwuprzęsłowym sklepieniem krzyżowo-żebrowym. We wnętrzu zachowane barokowe wyposażenie z początków XVIII w., renesansowe epitafium z 1592 r. oraz szereg płyt nagrobnych z XVI i XVII w[13].
Osoby z Owiesna
[edytuj | edytuj kod]Szlaki turystyczne
[edytuj | edytuj kod] droga Szklary-Samborowice – Jagielno – Przeworno – Gromnik – Biały Kościół – Nieszkowice – Żelowice – Ostra Góra – Niemcza – Tatarski Okop – Gilów – Marianówek – Piława Dolna – Owiesno – Myśliszów – Góra Parkowa – Bielawa – Kalenica – Nowa Ruda – Tłumaczów – Radków – Pasterka – Karłów – Skalne Grzyby – Batorów – Duszniki-Zdrój – Szczytna – Zamek Leśna – Polanica-Zdrój – Bystrzyca Kłodzka – Igliczna – Międzygórze – Przełęcz Puchacza[14]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 96000
- ↑ GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 900 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22] .
- ↑ a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
- ↑ a b GUS. Rejestr TERYT
- ↑ Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 grudnia 2023 r. w sprawie ustalenia, zmiany i zniesienia urzędowych nazw i rodzajów niektórych miejscowości oraz obiektów fizjograficznych. (Dz.U. z 2023 r. poz. 2799)
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 10. [dostęp 2012-08-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-27)].
- ↑ Czerwona lista zabytków Dolnego Śląska. [dostęp 2010-10-10]. (pol.).
- ↑ Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach. Tomasz Mietlicki. [dostęp 2010-10-10]. (pol.).
- ↑ Owiesno. Historia zespołu zabytkowego i program prac. Fundacja Zamek Chudów. [dostęp 2010-10-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-04-18)]. (pol.).
- ↑ Owiesno. Zamki polskie. Serwis historyczno-krajoznawczy. [dostęp 2010-10-10]. (pol.).
- ↑ Owiesno (Habendorf), kościół. dokumentyslaska.pl. [dostęp 2023-07-28]. (pol.).
- ↑ Janusz Czerwiński , Ryszard Chanas , Dolny Śląsk - przewodnik, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka, 1977, s. 379 .
- ↑ Informacje zawarte na stronie PTTK Strzelin; dostęp: 3.08.2015
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Hugo Weczerka: Handbuch der historischen Stätten Schlesien. ISBN 3-520-31601-3, str. 174–175
- Dehio-Handbuch der Kunstdenkmäler in Polen Schlesien, Deutscher Kunstverlag 2005, ISBN 3-422-03109-X, str. 723–724
- Schlesische Fürstenbilder des Mittelalters: Przeclaus von Pogarell. Verlag von Eduard Trewendt, Breslau 1872