Bronisław Bohaterewicz – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 27 lutego 1870 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Przebieg służby | |
Lata służby | 1889–1927 |
Siły zbrojne |
|
Jednostki | |
Stanowiska | |
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/POL_COA_Ostoja_%C5%9Bredniowieczna.svg/220px-POL_COA_Ostoja_%C5%9Bredniowieczna.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Bundesarchiv_Bild_183-J15385%2C_Katyn%2C_%C3%96ffnung_der_Massengr%C3%A4ber%2C_Gr%C3%A4ber_polnischer_Generale.jpg/220px-Bundesarchiv_Bild_183-J15385%2C_Katyn%2C_%C3%96ffnung_der_Massengr%C3%A4ber%2C_Gr%C3%A4ber_polnischer_Generale.jpg)
Bronisław Bohaterewicz (Bohatyrewicz)[a] h. Ostoja, (ur. 27 lutego 1870 w Grandziczach k. Grodna[1], zm. prawd. 9 kwietnia 1940 w Katyniu) – generał brygady Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się 27 lutego 1870 w Grandziczach w rodzinie Kazimierza i Marii z Kowalickich[2][3]. W 1887 ukończył sześcioklasowe gimnazjum filologiczne w Grodnie[2]. 7 listopada 1889 został wcielony do 103 Pietrozawodskiego Pułku Piechoty w Grodnie[4] i skierowany do Wileńskiej Szkoły Junkrów Piechoty. W 1893, po ukończeniu szkoły, wrócił do macierzystego pułku. W jego szeregach walczył podczas I wojny światowej jako dowódca kompanii i batalionu w stopniu kapitana. W nocy z 6 na 7 listopada 1914, ranny, dostał się do niemieckiej niewoli[5][6] .
Od września 1918 w Wojsku Polskim w stopniu majora. Był organizatorem i dowódcą oddziału Samoobrony Grodna, który doprowadził do Dywizji Litewsko-Białoruskiej. Następnie dowodził batalionem w Grodzieńskim Pułku Strzelców. Od 23 stycznia do marca 1919 pełnił obowiązki dowódcy tego pułku. 5 czerwca 1919 został formalnie przyjęty do Wojska Polskiego z zatwierdzeniem posiadanego stopnia majora ze starszeństwem z dniem 7 listopada 1918, zaliczeniem do I Rezerwy armii, z jednoczesnym powołaniem do czynnej służby na czas wojny aż do demobilizacji[7]. 6 grudnia 1919 został dowódcą Grodzieńskiego Pułku Strzelców. Na czele pułku walczył na wojnie z bolszewikami. W czasie Bitwy Warszawskiej został ranny. 11 czerwca 1920 został zatwierdzony w stopniu podpułkownika z dniem 1 kwietnia 1920, w piechocie, „w grupie oficerów byłych Korpusów Wschodnich i byłej armii rosyjskiej”[8]. Od 16 października 1920 dowódca Nadniemeńskiej Brygady Piechoty, następnie Brygady Zapasowej Wojsk Litwy Środkowej. Od 1 marca 1921 w zastępstwie czasowo pełnił obowiązki dowódcy 2 i 1 Dywizji Litewsko-Białoruskiej[9], a następnie pełnił służbę w Naczelnym Dowództwie Wojsk Litwy Środkowej na stanowisku oficera sztabu.
21 stycznia 1922 został członkiem Oficerskiego Trybunału Orzekającego[2]. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 51. lokatą w korpusie oficerów piechoty[10]. W tym samym miesiącu został wyznaczony na stanowisko dowódcy piechoty dywizyjnej 20 Dywizji Piechoty w Słonimiu. Z dniem 15 września 1924 został przeniesiony z 78 do 81 pułku piechoty z pozostawieniem na zajmowanym stanowisku służbowym[11]. 1 sierpnia 1925 został przeniesiony do 18 Dywizji Piechoty w Łomży na stanowisko dowódcy piechoty dywizyjnej[12]. 14 października 1926 został zwolniony ze stanowiska i przeniesiony służbowo do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr I w Warszawie, do dyspozycji dowódcy okręgu korpusu[13].
5 lutego 1927 Prezydent RP Ignacy Mościcki mianował go generałem brygady, wyłącznie z prawem do tytułu, z dniem przeniesienia w stan spoczynku - 30 kwietnia 1927[14]. Osiadł w Warszawie. Działacz kombatancki i społeczny.
Został osadnikiem wojskowym w miejscowości Piłsudy (powiat grodzieński)[15]. W 1938 został prezesem Związku Byłych Ochotników Armii Polskiej[16][17].
Po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 i okupacji wschodnich ziem Rzeczypospolitej przez Armię Czerwoną, pomimo pozostawania w stanie spoczynku aresztowany przez NKWD i wywieziony do ZSRR. Był przetrzymywany w obozie w Putywlu, skąd został przewieziony do obozu w Kozielsku. Z kilku ocalonych dzienników jeńców Kozielska jednoznacznie wynika, że generałowie Bronisław Bohaterewicz, Mieczysław Smorawiński i Henryk Minkiewicz oraz ok. 120 oficerów wyższych, w tym także Adam Solski, zostali wywiezieni z obozu 7 kwietnia 1940[18]. Istnieje prawdopodobieństwo, iż jego egzekucja mogła nastąpić 9 kwietnia tego roku, jako że generał znajdował się na jednej liście wywózkowej wraz z Adamem Solskim, który prowadził pamiętnik z ostatnim wpisem tego dnia, relacjonującym przewiezienie do lasu i rewizję[19][b]. W 1943 jego ciało zostało zidentyfikowane w toku ekshumacji prowadzonych przez Niemców (został opisany dosł. jako Bronislaw Bogaterewicz; przy zwłokach znaleziono wówczas dokumenty potwierdzające adres jego zamieszkania w Warszawie[c], sporządzony przez niego list w Kozielsku, dwie fotografie i gotówkę pieniężną)[20][21]. Na terenach polskich, okupowanych od 1939 przez Niemców, redakcja „Gońca Krakowskiego” 16 kwietnia 1943 poinformowała o ekshumacji ciał polskich żołnierzy w Katyniu i zidentyfikowaniu m.in. zwłok gen. Bohaterewicza[22]. Był jednym z dwóch zidentyfikowanych generałów (obok gen. Mieczysława Smorawińskiego). Obaj generałowie zostali wówczas ponownie pochowani w osobnych trumnach w dołach wraz z podkomendnymi[23] na terenie obecnego Polskiego Cmentarza Wojennego w Katyniu[3], który został oficjalnie otwarty 28 lipca 2000[24]. W 1995 ekipa archeologów pod przewodnictwem prof. Mariana Głoska podczas badań odnalazła trumny ze zwłokami generałów Bohaterewicza i Smorawińskiego, po czym w październiku tego roku w Katyniu odbył się ich uroczysty pogrzeb[25].
Był żonaty z Heleną z Pokubiatów, z którą miał dwóch synów: Wiktora (ur. 1904), podporucznika piechoty rezerwy i Kazimierza (1906–1967), podporucznika piechoty rezerwy, inżyniera chemika[2][3][26].
Wiktor Bohatyrewicz 20 września 1939 został internowany na Litwie, 13 lipca 1940 osadzony w Obozie NKWD w Kozielsku (tzw. „Kozielsk II”), 2 lipca 1941 przeniesiony do Obozu NKWD w Griazowcu, a 3 września tego roku, po uwolnieniu, przybył do Tatiszczewa[27] . Później służył w 14 Wileńskim Batalionie Strzelców. W jego szeregach walczył w bitwie o Monte Cassino.
Postanowieniem nr 112-48-07 Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z 5 października 2007 został awansowany pośmiertnie do stopnia generała dywizji[28][29]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”[30][31].
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia” Bronisławowi Bohaterewiczowi poświęcono Dąb Pamięci w Myśliborzu[32].
15 sierpnia 2014, w 94. rocznicę bitwy warszawskiej, na Cmentarzu Poległych w Bitwie Warszawskiej w Ossowie została odsłonięta w Ossowie tablica upamiętniająca ośmiu dowódców polskich oddziałów uczestniczących w walkach, którzy w 1940 zostali ofiarami zbrodni katyńskiej; upamiętnieni zostali gen. dyw. Stanisław Haller, gen. dyw. Henryk Minkiewicz, gen. dyw. Leonard Skierski, gen. bryg. Bronisław Bohaterewicz, gen. bryg. Kazimierz Orlik-Łukoski, gen. bryg. Mieczysław Smorawiński, płk dypl. Stefan Kossecki, ppłk. Wilhelm Kasprzykiewicz[33][34].
Od 18 października 1990 generał jest patronem ulicy na terenie obecnej dzielnicy Praga-Południe w Warszawie[35].
Awanse
[edytuj | edytuj kod]- podporucznik – 1895
- porucznik – 1899
- kapitan – 1907
- podpułkownik – 1920
- pułkownik – 3 maja 1922 ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919
- generał brygady (tytularny) – 30 kwietnia 1927
- generał dywizji (pośmiertnie) – 5 października 2007
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari nr 1956[36]
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1938)[37]
- Krzyż Walecznych (czterokrotnie)[36]
- Złoty Krzyż Zasługi (15 marca 1939)[38]
- Krzyż Zasługi Wojsk Litwy Środkowej (3 marca 1926)[39]
- Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino nr 16184
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
- Order Świętej Anny 2 stopnia z mieczami (Imperium Rosyjskie, 3 maja 1916)[6]
- Order Świętej Anny 3 stopnia – 1912 z mieczami i kokardą (Imperium Rosyjskie, 25 stycznia 1915)[6]
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- awanse generalskie oficerów II Rzeczypospolitej Polskiej z 2007
- jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku)
- obozy NKWD dla jeńców polskich
- ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Katyniu
- ostoja (herb szlachecki)
- ród Ostojów (Mościców)
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ W ewidencji armii rosyjskiej figurował jako „Богатыревич Бронислав Казимирович”.
- ↑ Ośrodek Karta wskazał datę śmierci 6 kwietnia 1940 (Lista wywózek 015/2 z 5 kwietnia 1940, poz. 7). Ośrodek KARTA: dane osobowe: Bronisław Bohaterewicz s. Kazimierza. sygnatura akt: KOZ -411-416/7 nr id. 257 [dostęp 2009-02-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (8 kwietnia 2014)]. (pol.).
- ↑ Niemiecka dokumentacja z ekshumacji podała nazwę ulicy Tejtowa 3-28.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Akt nr 39/1870 z Kościoła Parafialnego Farnego w Grodnie. Data w oryginale to 14 lutego 1870, według kalendarza juliańskiego.
- ↑ a b c d Stawecki 1994 ↓, s. 82.
- ↑ a b c Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 44.
- ↑ Radosław Wnorowski , Bronisław Bohaterewicz, Warszawa: IPN, 2020, s. 6 .
- ↑ Encyklopedia Wojskowa 1931 ↓, s. 357.
- ↑ a b c Памяти героев ↓.
- ↑ Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 67 z 17 czerwca 1919, poz. 2137.
- ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 23 z 23 czerwca 1920, poz. 594, tu jako Bronisław Bohaterewicz.
- ↑ Rozkaz organizacyjny Nr 1 Dowództwa Grupy Wojsk Litwy Środkowej z 26 lutego 1921, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, sygn. 701/2/36, s. 77.
- ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 19, jako Bronisław Bohaterewicz ur. 27 lutego 1870.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 95 z 18 września 1924, s. 529.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 85 z 20 sierpnia 1925, s. 455.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 44 z 14 października 1926, s. 355.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 18 lutego 1927, s. 53, 55.
- ↑ Osadnicy wojskowi – lista kompletna. kresy.genealodzy.pl. s. 19. [dostęp 2015-04-05].
- ↑ Aleksander Sokołowski. Cele i zadania Organizacji Związku b. Ochotników Armii Polskiej. „Ochotnik. Jednodniówka Związku b. Ochotników Armii Polskiej, Uczestników Walk o Niepodległość 1914–1921”, s. 32, 34, 1938..
- ↑ Premier Składkowski członkiem hon. Związku b. Ochotników. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 281 z 11 grudnia 1938.
- ↑ Janusz Zawodny: Pamiętniki znalezione w Katyniu. Paryż: Editions Spotkania, 1989, s. 83, 104–106, 125, 136, 186. ISBN 2-86914-044-4.
- ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 329.
- ↑ Lista osób zamordowanych w Katyniu według Urzędowego Materiału opublikowanego w 1943 r. przez NSDAP.. stankiewicze.com. [dostęp 2014-03-06].
- ↑ Andrzej Leszek Szcześniak: Katyń. Lista ofiar i zaginionych jeńców obozów Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk. Warszawa: Alfa, 1989, s. 30. ISBN 83-7001-294-9.
- ↑ Bezgraniczne bestjalstwo bolszewików. „Goniec Krakowski”. 89, s. 24, 1943-04-16..
- ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 324.
- ↑ 20 lat temu otwarto Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu - Redakcja Polska - polskieradio.pl [online], polskieradio.pl [dostęp 2024-06-27] (pol.).
- ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 336.
- ↑ Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 92 (Wiktor Bohatyrewicz ur. 10 maja 1904, ppor. piech. rez. ze starszeństwem z 1 stycznia 1935 i 66. lokatą) i 185 (Kazimierz Bohatyrewicz ur. 24 lutego 1906, ppor. piech. rez. ze starszeństwem z 1 stycznia 1937 i 595. lokatą).
- ↑ Indeks ↓.
- ↑ M.P. z 2007 r. nr 85, poz. 885
- ↑ Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. [online], web.archive.org, s. 1 [dostęp 2024-08-28] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-27] (pol.).
- ↑ „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”. Portal polskiej Policji. [dostęp 2024-01-09].
- ↑ Prezydent RP wziął udział w uroczystościach „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów” \ Kancelaria \ Archiwum \ Archiwum Lecha Kaczyńskiego \ Aktualności \ Rok 2007 \ [online], prezydent.pl [dostęp 2024-04-23] (pol.).
- ↑ Bronisław Bohaterewicz. katyn-pamietam.pl. [dostęp 2021-07-02]..
- ↑ Odsłonięcie w Ossowie popiersi gen. Andrzeja Błasika i abp. Mirona Chodakowskiego. blogpress.pl/, 18 sierpnia 2015. [dostęp 2015-03-04].
- ↑ Piotr Czartoryski-Sziler. naszdziennik.pl/, 16 sierpnia 2015. [dostęp 2015-03-04].
- ↑ Uchwała Nr 41/VIII/90 Rady Dzielnicy-Gminy Praga Południe w Warszawie z dnia 18 października 1990 r. w sprawie nadania nazw 2 nowym ulicom w osiedlu Gocław Lotnisko – Orlik VII oraz zmiany nazwy ulicy Franciszka Jóźwiaka.
- ↑ a b Polak (red.) 1991 ↓, s. 20.
- ↑ M.P. z 1938 r. nr 258, poz. 592 „za zasługi na polu pracy społecznej”.
- ↑ M.P. z 1939 r. nr 65, poz. 130 „za zasługi na polu pracy społecznej”.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 12 z 3 marca 1926 roku, s. 70.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2021-01-07].
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
- Kazimierz Banaszek, Krystyna Wanda Roman, Zdzisław Sawicki: Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich. Kapituła Orderu Wojennego Virtuti Militari, 2000. ISBN 83-87893-79-X.
- Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000. ISBN 83-905590-7-2.
- Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991.
- Encyklopedia Wojskowa. Otton Laskowski (red.). T. I: A.a – Custoza. Warszawa: Towarzystwo Wiedzy Wojskowej i Wojskowy Instytut Naukowo-Oświatowy, 1931.
- Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945. T. 2/1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1991. ISBN 83-900510-0-1.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2003. ISBN 83-7188-691-8.
- Piotr Stawecki: Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08262-6.
- W.A. Wołosenkow/W.D. Fuks, Kak identificyrowali ostanki generała brygady Bronisława Bogaterewicza, w: Westnik Katynskogo memoriała [Smolensk], 5.2005, s. 100-106.
- Barbara Stanisławczyk: Ostatni krzyk. Od Katynia do Smoleńska historie dramatów i miłości. Poznań: Dom Wydawniczy „Rebis”, 2011. ISBN 978-83-7510-814-9.
- Памяти героев Великой войны 1914–1918 : Поиск героев войны : Богатыревич Бронислав Казимирович. Ministerstwo Obrony Federacji Rosyjskiej Zarząd ds. utrwalenia pamięci poległych w obronie Ojczyzny. [dostęp 2021-07-03]. (ros.).
- Indeks Represjonowanych. IPN. [dostęp 2021-07-03].