Rita Levi-Montalcini – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Rita Levi-Montalcini (2009) | |
Państwo działania | |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | 22 kwietnia 1909 |
Data i miejsce śmierci | 30 grudnia 2012 |
Specjalność: embriologia, neurologia | |
Alma Mater | |
Pracownik naukowy | |
Uczelnia | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |
Nagrody | |
Rita Levi-Montalcini (ur. 22 kwietnia 1909 w Turynie, zm. 30 grudnia 2012 w Rzymie[1]) – włoska lekarka, embriolog i neurolog, laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny (1986), senator dożywotni.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodziła się w Turynie jako córka Adama Leviego i Adele Montalcini; jej rodzice byli Żydami sefardyjskimi[2]. Miała trójkę rodzeństwa: siostrę bliźniaczkę Paolę (malarkę)[3], siostrę Annę Marię[2] oraz brata Gina (inżyniera i architekta)[3]. Była niezamężna i bezdzietna.
W latach 1930–1936 studiowała medycynę na Uniwersytecie Turyńskim. Karierę akademicką, jako osobie pochodzenia żydowskiego, uniemożliwiły jej przyjęte przez faszystowskie władze przepisy prawa (Manifesto della razza). Utworzyła prowizoryczne i niejawne laboratorium we własnej sypialni, by kontynuować prace nad analizą wzrostu komórek nerwowych. Ponieważ nie mogła publikować artykułów we Włoszech, swoje prace wysyłała do redakcji czasopism naukowych w Szwajcarii i Belgii[4].
W 1947 wyjechała do USA na zaproszenie Washington University in St. Louis; w latach 1956–1977 była profesorem tej uczelni. Kierowała instytutem neurobiologii przy Consiglio Nazionale delle Ricerche w Rzymie. Została przyjęta w poczet m.in. Papieskiej Akademii Nauk.
Prowadziła badania dotyczące wzrostu komórek nerwowych. Później zajęła się wzrostem unerwienia czuciowego w zarodkach kury, którym przeszczepiono mysi nowotwór. Odkryła tzw. czynnik wzrostu nerwu (NGF), pobudzający wzrost komórek nerwowych. W 1986, za odkrycia o istotnym znaczeniu dla zrozumienia mechanizmów regulujących wzrost komórek i narządów zarówno zwierząt oraz ludzi, otrzymała Nagrodę Nobla (wspólnie ze Stanleyem Cohenem). W 1987 wyróżniona National Medal of Science[5]. Była autorką publikacji naukowych, m.in. In Praise of Imperfection (1988).
1 sierpnia 2001 prezydent Carlo Azeglio Ciampi w uznaniu zasług mianował ją dożywotnim senatorem. Rita Levi-Montalcini zasiadała w Senacie XIV, a następnie XV i XVI kadencji, w trakcie której w 2012 zmarła[6].
Odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]W 1987 została odznaczona Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi Republiki Włoskiej[7]. W 2008 otrzymała francuską Legię Honorową V klasy[8].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Rita Levi Montalcini è morta, giornalettismo.com, 30 grudnia 2012 [zarchiwizowane 2014-10-16] (wł.).
- ↑ a b Marilyn Bailey Ogilvie , Joy Dorothy Harvey , The Biographical Dictionary of Women in Science: L-Z, Nowy Jork: Routledge, 2000, ISBN 978-0-415-92040-7 [dostęp 2022-03-05] (ang.).
- ↑ a b Vivian B. Mann , Gardens and ghettos. The art of Jewish life in Italy, Berkeley: University of California Press, 1989, ISBN 978-0-520-06824-7 .
- ↑ Rachel Swaby , Upór i przekora. 52 kobiety, które odmieniły naukę i świat, Warszawa: Agora, 2017, s. 136–140, ISBN 978-83-268-2485-2 .
- ↑ The President's National Medal of Science: Recipient Details [online], nsf.gov [dostęp 2021-10-19] (ang.).
- ↑ XVI Legislatura 2008–2013: Rita Levi-Montalcini [online], senato.it [dostęp 2013-06-02] (wł.).
- ↑ Cavaliere di Gran Croce Ordine al Merito della Repubblica Italiana, quirinale.it, 7 stycznia 1987 [dostęp 2013-06-02] (wł.).
- ↑ Consegna della Croce di Grande Ufficiale della Legione d'onore all'On. Rita Levi Montalcini, ambafrance-it.org [zarchiwizowane 2012-01-18] (wł.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Beata Tarnowska (red.), Nagrody Nobla, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001 .
- Myriam Muhm , Vage Hoffnung für Parkinson-Kranke – Überlegungen der Medizin-Nobelpreisträgerin Rita Levi Montalcini, „Süddeutsche Zeitung”, Nr 293, 22 grudnia 1986 [dostęp 2011-02-15] [zarchiwizowane 2011-09-28] (niem.).
- Benedict Carey , Dr. Rita Levi-Montalcini, a Revolutionary in the Study of the Brain, Dies at 103 [online], nytimes.com, 30 grudnia 2012 [dostęp 2012-12-30] (ang.).
- Emily Langer , Rita Levi-Montalcini, Nobel Prize-winning neuroscientist, dies at 103, washingtonpost.com, 30 grudnia 2012 [zarchiwizowane 2013-04-13] (ang.).
- Anthony Tucker , Rita Levi-Montalcini obituary [online], guardian.co.uk, 30 grudnia 2012 [dostęp 2013-06-02] (ang.).
- Rita Levi-Montalcini [online], telegraph.co.uk, 31 grudnia 2012 [dostęp 2013-06-02] (ang.).
- Rita Levi-Montalcini [online], economist.com, 5 stycznia 2013 [dostęp 2013-06-02] (ang.).
- ISNI: 0000000110304487
- VIAF: 85738872
- LCCN: n82055420
- GND: 119002396
- NDL: 00470402
- BnF: 121197974
- SUDOC: 035669772
- SBN: CFIV057574
- NKC: xx0067228
- BNE: XX1004359
- NTA: 073820601
- BIBSYS: 90075246
- CiNii: DA02372174
- Open Library: OL442013A
- PLWABN: 9811532855305606
- NUKAT: n02023492
- J9U: 987007493952205171
- CONOR: 74155107
- ΕΒΕ: 80822
- BLBNB: 000580893