Tyberiusz – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |
Cesarz rzymski | |
Okres | |
---|---|
Poprzednik | |
Następca | |
Dane biograficzne | |
Dynastia | |
Data urodzenia | |
Data i miejsce śmierci | |
Miejsce spoczynku | |
Ojciec | |
Matka | |
Moneta | |
![]() |
Tyberiusz, Tiberius Claudius Nero (ur. 16 listopada 42 p.n.e., zm. 16 marca 37 n.e.) – cesarz rzymski, syn Tyberiusza Klaudiusza i Liwii Druzylli, pasierb i następca Oktawiana Augusta. Oficjalna tytulatura cesarska Tiberius Caesar Augustus.
Wywód przodków
[edytuj | edytuj kod]4. Appiusz Klaudiusz Neron | ||||||
2. Tyberiusz Klaudiusz Neron | ||||||
5. NN | ||||||
1. Tyberiusz | ||||||
6. Marek Liwiusz Druzus Klaudianus | ||||||
3. Liwia Druzylla | ||||||
7. Alfidia | ||||||
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Pochodzenie
[edytuj | edytuj kod]Tyberiusz był członkiem rodu Klaudiuszów. Dzięki adopcji przez Augusta wszedł natomiast do rodu Juliuszów. Wszyscy kolejni cesarze, aż do Nerona, byli w różnym stopniu spokrewnieni z tymi rodami, stąd nazwa dynastii julijsko-klaudyjska.
Kariera urzędnicza i wojskowa
[edytuj | edytuj kod]Swoją znaczącą pozycję Tyberiusz zawdzięczał matce Liwii Druzylli, która po rozwodzie w 39 p.n.e. została trzecią żoną Augusta, przyszłego władcy Rzymu. W 29 p.n.e. Tyberiusz rozpoczął udział w życiu publicznym uczestnictwem w tryumfie Augusta dla uczczenia bitwy pod Akcjum. W wieku 17 lat został kwestorem. W 20 p.n.e. pojechał na Wschód z misją przyjęcia zwracanych przez Partię znaków legionowych utraconych przez Krassusa, Decydiusza i Marka Antoniusza. Po powrocie ze Wschodu wraz z bratem Druzusem (zwany Starszym) prowadził walki z plemionami alpejskimi. Potem przez rok był namiestnikiem prowincji Galia Comata. W 20 p.n.e. lub 19 p.n.e. zawarł małżeństwo z Wipsanią Agrypiną, które okazało się bardzo szczęśliwe. W 13 p.n.e. urodził się im syn Druzus (zwanym Młodszym). W tymże roku Tyberiusz sprawował urząd konsula. Stawał się powoli głównym dowódcą wojskowym Augusta, prowadząc kampanie w Germanii i nad Dunajem. Tym niemniej August upatrywał swoich następców nie w pasierbach, Tyberiuszu i Druzusie, ale w swoich bezpośrednich krewnych. Wpierw następcą był jego siostrzeniec Marek Klaudiusz Marcellus. Po jego przedwczesnej śmierci zastąpił go kolejny mąż córki, Marek Agrypa. Później na cesarza szykowani byli synowie Agrypy Gajusz i Lucjusz Cezarowie, których August adoptował w 17 p.n.e.
Dynastyczne plany Augusta spowodowały, że Tyberiusz musiał w 12 p.n.e. rozwieść się ze swoją pierwszą żoną, Wipsanią Agrypiną, córką Marka Agrypy, i poślubić Julię, córkę Augusta, wdowę po tymże Marku Agrypie. Małżeństwo było nieudane. Jedyne dziecko, Neron, zmarło w niemowlęctwie. W 7 p.n.e. Tyberiusz sprawował swój drugi konsulat.
Wygnanie na Rodos
[edytuj | edytuj kod]W 6 r. p.n.e., bliski przyjęcia dowództwa na Wschodzie i stania się drugim najpotężniejszym człowiekiem w Rzymie, Tyberiusz nagle ogłosił wycofanie się z polityki i udał się na dobrowolne wygnanie na wyspę Rodos[1]. Był to okres niełaski ze strony Augusta, który potem sprzeciwiał się powrotowi pasierba z wyspy. Dokładne motywy wycofania się Tyberiusza są niejasne[1]. Historycy spekulują o związku z faktem, że August adoptował synów Julii przez Vipsanię, Gajusza i Lucjusza i wydawał się kierować ich tą samą ścieżką polityczną, którą kroczyli zarówno Tyberiusz, jak i Drusus[2].
Tak więc posunięcie Tyberiusza wydawało się rozwiązaniem tymczasowym: tym sposobem utrzymałby władzę tylko do czasu, gdy jego pasierbowie osiągną pełnoletność, a następnie zostałby odsunięty na bok. Pewną rolę[3] mogło również odegrać rozwiązłe i publiczne zachowanie jego nieszczęśliwie zamężnej żony Julii[4]. Rzeczywiście, Tacyt określa to mianem intima causa Tyberiusza, jego najgłębszy powód wyjazdu na Rodos i wydaje się przypisywać cały ruch nienawiści do Julii i tęsknoty za Vipsanią[5]. Tyberiusz znalazł się w związku małżeńskim z kobietą, której nienawidził, która publicznie upokarzała go nocnymi eskapadami na Forum Romanum i zakazała spotykania się z kobietą, którą kochał[6]. Niezależnie od motywów Tyberiusza, wycofanie się było praktycznie katastrofalne w skutkach dla planów sukcesji Augusta. Gajusz i Lucjusz byli jeszcze nastolatkami, a August, wówczas mając 57 lat, nie miał bezpośredniego następcy. Nie było już gwarancji pokojowego przekazania władzy po śmierci Augusta, ani gwarancji, że jego rodzina, a tym samym sojusznicy jego rodziny, utrzymają władzę, gdyby pozycja Princepsa przetrwała[7]
Istnieją nieco apokryficzne historie, według których August błagał Tyberiusza, by pozostał, posuwając się nawet do zainscenizowania poważnej choroby[6]. Odpowiedzią Tyberiusza było zakotwiczenie u wybrzeży Ostii, dopóki nie dowiedział się, iż August przeżył, a następnie popłynął od razu na Rodos[8]. Tyberiusz podobno żałował swojego wyjazdu i kilkakrotnie prosił o powrót do Rzymu, ale za każdym razem August odmawiał jego prośbom[7].
Cesarz
[edytuj | edytuj kod]Tyberiusz wrócił do łask po kilku latach, gdy August zdecydował się wyznaczyć go na sukcesora po śmierci Gajusza i Lucjusza. Adoptował go (odtąd Tyberiusz zwał się Tiberius Iulius Caesar), jednocześnie zobowiązując do adopcji bratanka Germanika. Po objęciu tronu w 14 n.e. szybko stał się niepopularny, szczególnie w kręgach senatorskich. Doszło też do zamieszania w wojskach nad Renem i prób ogłoszenia cesarzem Germanika. Później podejrzewano Tyberiusza o bycie zamieszanym w sprawę tajemniczej śmierci swojego powszechnie lubianego bratanka, o otrucie którego został oskarżony przyjaciel Tyberiusza, Gnejusz Kalpurniusz Pizon. Ostatnie lata panowania Tyberiusz spędził w odosobnieniu na wyspie Capri. Historyk Swetoniusz rozpisuje się o perwersyjnych seksualnych ekscesach Tyberiusza podczas pobytu na wyspie, ale jego świadectwo budzi wątpliwości. Rzym w tym czasie był kontrolowany przez Sejana, dowódcę pretorianów, który zyskał pozycję najbliższego doradcy cesarza. Stosował on terror wobec politycznych przeciwników. Ofiarą prześladowań stała się między innymi rodzina Germanika: wdowa po nim Agrypina i jej starsi synowie: Neron i Druzus. Sejan wraz ze swoją kochanką Liwillą, otruli męża Liwilli i syna Tyberiusza – Druzusa Młodszego. Sejan prawdopodobnie dążył do przejęcia władzy. Jego plany upadły jednak, gdy Antonia Młodsza zdołała przekonać Tyberiusza o spiskowych zamiarach Sejana. Na rozkaz cesarza Sejan, jego rodzina i sprzymierzeńcy zostali straceni w 31 n.e.
Wielką słabością kulinarną Tyberiusza były ogórki, które spożywał codziennie przez cały rok. W ten sposób cesarz przyczynił się do rozpropagowania uprawy tego warzywa i rozwoju upraw w cieplarniach, gdzie rosły one w skrzynkach na kółkach, które można było odwrócić w kierunku światła słonecznego[9].
Śmierć i następca
[edytuj | edytuj kod]Na swoich następców Tyberiusz przewidział ciotecznego wnuka Kaligulę i własnego wnuka Gemellusa, których wezwał na Capri. Tyberiusz zmarł 16 marca 37 n.e. Został pochowany w Mauzoleum Augusta. Antyczni pisarze: Swetoniusz i Tacyt twierdzą, że Kaligula i nowy dowódca pretorianów Makron przyspieszyli jego śmierć dusząc cesarza poduszką, ale nie można wykluczyć, że Tyberiusz zmarł śmiercią naturalną. W swoim testamencie cesarz wyznaczył na spadkobierców Kaligulę i Gemellusa. Wkrótce jednak Kaligula przejął pełnię władzy, a Gemellus został stracony.
Spuścizna i oceny
[edytuj | edytuj kod]Panowanie Tyberiusza to dla zwykłych ludzi w prowincjach okres spokoju i dobrego zarządzania, ale dla sfer rzymskiej arystokracji czas narastającej tyranii i terroru. Miasto Tyberiada znajdujące się na zachodnim brzegu jeziora Galilejskiego zostało nazwane ku czci Tyberiusza przez Heroda Antypasa.
Według Swetoniusza, Tyberiusz był niezwykle oszczędny. W czasie wypraw wojennych uczestników jedynie żywił nie wypłacając żołdu ani nagród. Znany był też z tego, że stronił od organizacji widowisk, a także bywania na organizowanych przez innych. Tylko raz udzielił pomocy finansowej kilku senatorom, którzy wystarczająco uargumentowali swoje potrzeby.
Tyberiusz w Biblii
[edytuj | edytuj kod]Ewangelie mówią, że to właśnie na czas panowania Tyberiusza przypadła publiczna działalność Jezusa Chrystusa jako nauczyciela oraz jego śmierć. W Biblii Tyberiusz jest wspomniany z imienia tylko raz, w Ewangelii Łukasza 3,1, gdzie jest wzmianka, że Jan Chrzciciel rozpoczął działalność „w piętnastym roku panowania Tyberiusza Cezara”, czyli w 29 n.e. Większość odniesień do „Cezara”, które znajdują się w ewangeliach odnoszą się do Tyberiusza („Oddajcie więc Cezarowi to, co należy do Cezara”, oskarżenie Jezusa przed Piłatem o „bunt przeciw Cezarowi” itp.). Podobnie moneta podatkowa z wizerunkiem i napisem „Cezara” wspomniana w Mt 22,19 i Mk 12,15 to srebrny denar – moneta Tyberiusza.
Małżeństwa i potomkowie
[edytuj | edytuj kod]- 1x: Wipsania Agrypina (16–12 p.n.e.)
- Druzus Kastor
- Julia Helena
- Rubeliusz Plaut
- Rubellia
- Tyberiusz Klaudiusz Gemellus
- Klaudiusz Germanik
- Julia Helena
- Druzus Kastor
- 2x: Julia (11–2 p.n.e.)
- Klaudiusz Neron
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Seager 2005, s. 23–24.
- ↑ Levick, s. 29.
- ↑ Cassius Dio, Roman History LV.9.
- ↑ Velleius Paterculus, Roman History II.100.
- ↑ Tacitus, Annals I.53.
- ↑ a b Seager 2005, s. 26.
- ↑ a b Seager 2005, s. 28.
- ↑ Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Tiberius 11.
- ↑ Ogórek – warzywo z długą historią.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- M. Cary, H. H. Scullard, Dzieje Rzymu. Od czasów najdawniejszych do Konstantyna. t. I, Warszawa 1992.
- Aleksander Krawczuk, Poczet cesarzowych Rzymu, ISKRY, Warszawa 2006.
- Aleksander Krawczuk, Poczet cesarzy rzymskich, ISKRY, Warszawa 2006.
- Swetoniusz, Żywoty cezarów., Ossolineum, Wrocław 1987.
- Tacyt, Dzieła t.I-II, Warszawa,1957, 2004.
- Władcy i wodzowie starożytności. Słownik, pod red. P. Iwaszkiewicz, W. Łoś, M. Stępień, Warszawa 1998.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- De Imperatoribus Romanis
- galeria zdjęć. [dostęp 2003-07-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-08-04)].
- ISNI: 0000000109233028
- VIAF: 89600176, 356154380974330291541, 610144647710153531393, 472159474211227661925, 46738055, 305532457, 57164187536118201842
- ULAN: 500115693
- LCCN: n50049381
- GND: 118622501
- LIBRIS: 1zcfh7rk1k02z3q
- BnF: 120494832
- SUDOC: 028715195
- NKC: jn20000701812
- BNE: XX1136569
- NTA: 07065980X
- BIBSYS: 90892174
- CiNii: DA01966967
- Open Library: OL1828170A
- PLWABN: 9810610039505606
- NUKAT: n2003023354
- J9U: 987007269077705171
- CANTIC: a11031347
- NSK: 000108570
- ΕΒΕ: 154439
- BLBNB: 000213340
- LIH: LNB:CKjs;=B7