8 Eskadra Wywiadowcza – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Godło eskadry | |
Historia | |
Państwo | |
---|---|
Sformowanie | 16 stycznia 1919 |
Rozformowanie | 1925 (przemianowanie) |
Tradycje | |
Rodowód | 1 eskadra łącznikowa |
Kontynuacja | 23 eskadra lotnicza |
Dowódcy | |
Pierwszy | ppor. pil. Zygmunt Herget |
Ostatni | kpt. obs. Wiktor Zawadzki |
Działania zbrojne | |
wojna polsko-bolszewicka | |
Organizacja | |
Rodzaj wojsk | |
Podległość |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/Lotniska_1920.png/250px-Lotniska_1920.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/8_eskadra_wywiadowcza_-_odjazd_na_front_kwiecie%C5%84_1920.jpg/240px-8_eskadra_wywiadowcza_-_odjazd_na_front_kwiecie%C5%84_1920.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/8_eskadra_wywiadowcza_-_personel_lataj%C4%85cy_1920.jpg/240px-8_eskadra_wywiadowcza_-_personel_lataj%C4%85cy_1920.jpg)
8 eskadra wywiadowcza – pododdział lotnictwa rozpoznawczego Wojska Polskiego początków II Rzeczypospolitej.
Eskadra sformowana w styczniu 1919 jako 1 eskadra łącznikowa. W marcu tego roku przeformowana w 8 eskadrę wywiadowczą. Wzięła udział w wojnie polsko–bolszewickiej początkowo w składzie Grupy Poleskiej, a następnie walczyła na Wileńszczyźnie, pod Warszawą i na Lubelszczyźnie. Zreorganizowana po wojnie, weszła początkowo w skład 1. a następnie 2 pułku lotniczego. W 1925 przemianowana na 23 eskadrę lotniczą.
Godło eskadry: orzeł ze śmigłem w szponach na tle białego obłoku[1].
Formowanie, zmiany organizacyjne i walki
[edytuj | edytuj kod]Eskadra powstała 16 stycznia 1919 w Warszawie jako 1 eskadra łącznikowa[2][3]. Powodem była konieczność utrzymania przez Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego stałego kontaktu z całym obszarem kraju. Tak więc w ramach rozbudowy sił lotniczych, zdecydowano się na zorganizowanie eskadry łącznikowej. Rozkazem Sztabu Generalnego nr 487/I z 9 stycznia 1919, formująca się eskadra weszła w skład I Grupy Lotniczej dowodzonej przez kpt. pil Romana Florera[4]. 8 marca 1919 przyjęła nazwę 8 eskadry wywiadowczej[2] i weszła w skład I Grupy Lotniczej. W składzie eskadry znajdowały się tylko cztery samoloty (dwa Hannover Roland CL.II, dwa Albatros D.II). Inne źródła mówią o dwóch Albatrosach C.XII, i po 1 samolocie Albatros C.III i Rumpler C.I[2]. Formowanie eskadry zakończono 7 kwietnia 1919. Mimo niepełnego składu etatowego (6 samolotów) eskadrę skierowano na front na Polesie. W kwietniu 1919 eskadra rozlokowała się w Brześciu nad Bugiem wchodząc w skład wojsk gen. Antoniego Listowskiego – Grupa Poleska[5]. Pierwsze bojowe zadanie wykonali ppor. obs. Wiktor Szandorowski i ppor. pil. Kazimierz Jesionowski atakując bombami statki Armii Czerwonej na rzece Pina. W czerwcu eskadra przeniosła się na lotnisko Brodnica koło Pińska[2].
W sierpniu 1919 otrzymała 6 samolotów Halberstadt CL.II., a 20 września stacjonowała w Kożangródku.
Jesienią 1919 eskadra została przeniesiona do Wilna, na lotnisko Porubanek. Jednostka współpracowała początkowo z grupą wojsk gen. Gustawa Zygadłowicza, a następnie ze sztabem 7 Armii[6]. Wykorzystując względny spokój na froncie, w okresie jesienno–zimowym eskadra prowadziła szkolenie personelu lotniczego i uzupełniała stany[a]. Na dzień 1 lutego 1920 eskadra wchodziła w skład I Grupy Lotniczej, posiadała 7 pilotów, 3 obserwatorów i 7 samolotów[8]. Z końcem marca, na Froncie Litewsko–Białoruskim stacjonował 1 dywizjon lotniczy w składzie 1., 4. i 8 eskadra wywiadowcza oraz wielkopolski dywizjon składający się z 12. i 14 eskadry wywiadowczej oraz 13 eskadry myśliwskiej. Jeszcze w kwietniu lotnictwo Frontu zostało wzmocnione przez 4 dywizjon lotniczy w składzie 11. i 18 eskadry wywiadowczej. W maju w rejon frontu przybyły 10 eskadra wywiadowcza i 19 eskadra myśliwska. Naczelne dowództwo przydzieliło 4 Armii pięć eskadr, 1 Armii – trzy eskadry, a do 7 Armii włączono tylko jedną eskadrę[9]. 8 eskadra, stacjonująca nadal na lotnisku w Porubanku koło Wilna, osłaniała pogranicze polsko–niemieckie i polsko–litewskie i w tym czasie przygotowywała się do akcji lotniczej[10]. W czasie walkach na przełomie maja i czerwca, 8 eskadra nadal funkcjonowała w składzie 1 dywizjonu majora Narkiewicza i prowadziła działania ka korzyść 7 Armii[11]. W czerwcu i lipcu nadal latała z lotniska w Porubanku. Zasadniczym zadaniem eskadry było rozpoznawaniu kierunków przesuwania się jednostek sowieckich, połączone z ich bombardowaniem. W czerwcu prowadziła między innymi akcje w rejonach: jeziora Narocz, Święcian i Kobylanki, a na przełomie czerwca i lipca w okolicach Bogdanowa i Wołożyna. W tym czasie dysponowała czterema samolotami[12].
W związku z szybkimi postępami ofensywy wojsk sowieckich, eskadra przeniesiona została do Szepietowa, skąd ponownie podjęła działania bojowe. 22 lipca 1 i 8 eskadra jeszcze dysponowała pięcioma samolotami, a 27 lipca pozostał tylko jeden. W tej sytuacji 8 eskadra przez Białystok i Małkinię, została wycofana do Warszawy[13]
W ramach przygotowań do operacji znad Wieprza Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego zarządziło koncentrację eskadr polskiego lotnictwa wojskowego w dwóch rejonach: lotnictwa 1 i 5 Armii – na lotniskach warszawskich (Mokotów i Siekierki), a lotnictwa 2, 3 i 4 Armii na lotniskach Radomia, Dęblina, Puław i Lublina[b][15].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Lotnictwo_warszawa_1920.png/250px-Lotnictwo_warszawa_1920.png)
9 sierpnia eskadra przybyła do Warszawy w celu dokonania uzupełnień. Uzupełniona dwoma starymi samolotami typu IFL, 12 sierpnia eskadra rozpoczęła działania na odcinku Małkinia–Tłuszcz, a następnie w rejonie Radzymina. W tym czasie szef pilotów 8 eskadry por. Świątecki, który wykorzystując sprzęt OSOL przeprowadził z lotniska toruńskiego 13 lotów wywiadowczych w rejon Działdowa i Mławy. Także por. Szandorowski i por. Maliszewski wykonali szeregu lotów wywiadowczych na rzecz dowództwa 5 Armii[15].
25 sierpnia zakończyły się działania pościgowe za rozbitymi oddziałami sowieckimi. Na kilka tygodni nastąpiła stabilizacja linii frontu, a jednostki Wojska Polskiego, w tym lotnicze, przeszły kolejną reorganizację. Wycofano, celem uzupełnienia, eskadry najbardziej wyczerpane intensywnymi walkami. Były to 2., 8. i 21 eskadra. Poza nimi, na tyłach przebywały także inne eskadry. Były to: 3., 11., 14., 17. i 18. oraz (4.) eskadra toruńska[16]. W końcu sierpnia eskadra otrzymała 6 samolotów Halberstadt CL.IV.
We wrześniu eskadrę skierowano do walki z oddziałami Budionnego. Już 3 września przybyła do Lublina i jeszcze tego dnia wykonała pierwsze loty rozpoznawcze na korzyść grupy gen. Krajewskiego. Następnie jednostka przegrupowała się do Chełma i nadal zwalczała jazdę nieprzyjaciela w rejonie Zamościa i Uściługa. 12 września eskadra zwalczała piechotę nieprzyjaciela w rejonie Lubomia, a 17 września rejon ataków lotniczych przesunął się pod Kowel. W tym dniu został zestrzelony plut. Jurek, lecz mimo trudności zdołał powrócić do eskadry. Tempo ofensywy było tak duże, że w następnych dniach eskadra operowała pod Maniewiczami, czyli 150 km od Chełma[17].
Z Chełma eskadra została przesunięta do Łucka i dalej do Korca, gdzie wspierała Korpus Kawalerii płk. Juliusza Rommla[6].
W październiku eskadra współpracowała eskadr z rajdami kawalerii polskiej na tyły wojsk sowieckich. 5 października samoloty rozpoznały dokładnie obszar przyszłych działań, a zwłaszcza strefę Olewsk – Korosteń – Żytomierz – Berdyczów – Miropol. Na linii kolejowej Zwiahel – Korosteń rozpoznano cztery sowieckie pociągi pancerne[18]. 6 października lotnictwo przeprowadziło szczegółowe rozpoznanie Zwiahla, gdzie zauważono około 150 wagonów kolejowych wypełnionych wojskiem. 8 października korpus płk. Rómmla ruszył na Korosteń i po przebyciu kilkunastu kilometrów napotkał jeden z sowieckich pociągów pancernych, który rozpoczął ostrzał polskiej kawalerii. Trzy samoloty 8 eskadry atakami bombowymi i ogniem karabinów maszynowych zmusiły pociąg do wycofania się. W akcji tej wzięły udział załogi: plut. Jurek i por. Menczak, sierż. Wójcicki i ppor. Komar oraz por. Janeczko i sierż. Marchlewski. 9 października rejon Korostenia rozpoznawała załoga sierż. Poznański i ppor. Komar. W czasie akcji samolot został zestrzelony ale załodze udało się uniknąć niewoli. Jednak eskadra utraciła łączność z kawalerzystami płk. Rómmla[18]. W kolejnych dniach trwały bezskuteczne poszukiwania korpusu. 10 października sowiecka obrona przeciwlotnicza zestrzeliła samolot z załogą ppor. Swiątecki i por. Menczak. Pilotowi udało się doprowadzić samolot do pozycji własnej piechoty. Dopiero 12 października, w dniu podpisania zawieszenia broni, załodze 9 eskadry sierż. Żuromskiemu i ppor. Bohuszewiczowi powiodły się poszukiwania. Doręczono rozkazy, a jeszcze tego dnia 8 eskadra wspólnie z 9 eskadrą wzięły udział w zwalczaniu oddziałów nieprzyjaciela zagradzającego jeździe drogę powrotu za Słucz. Na tym zakończyły się działania bojowe 8 eskadry wywiadowczej[18].
Rozejm zastał eskadrę w Korcu[c][6]. Ogółem eskadra wykonała 171 lotów bojowych w czasie 401 godzin[6][1]. W trakcie działań eskadry zginęło 3 lotników[19].
Eskadra w okresie pokoju
[edytuj | edytuj kod]Na mocy rozkazu z 18 stycznia 1921 roku 8 eskadra połączona została z 11 zachowując dotychczasową nazwę – 8 eskadra wywiadowcza w Lidzie[6]. W maju 1921 roku 8 eskadra wywiadowcza wchodziła w skład IV dywizjonu wywiadowczego 1 pułku lotniczego w Warszawie. Wydzielona w maju 1921(?) z 1 pułku lotniczego 8 eskadra wywiadowcza podporządkowana dowódcy 2 pułku lotniczego[20]. W sierpniu 1922 (?) 8 eskadra przybyła do Krakowa[6]. W eskadrze brak było samolotów i personelu latającego. W drugiej połowie 1923 fabryka płatowców w Lublinie rozpoczęła dostawy samolotów Ansaldo A.300 produkowanych na włoskiej licencji. Ten typ samolotów charakteryzował się słabą jakością wykonania i był przyczyną licznych wypadków. Od 1924 załogi eskadry brały udział w szkole ognia artylerii w rejonie Nowego Targu. Były to początki współpracy lotnictwa z wojskami lądowymi[21].
W lutym 1925, rozkazem Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 2300/org., zapoczątkowano reorganizację lotnictwa wojskowego. Polegała ona między innymi na przeformowaniu eskadr wywiadowczych na „lotnicze” oraz zmianie ich numeracji. Pierwsza cyfra oznaczała numer pułku a następna – kolejność eskadry w pułku[22]. W 2 pułku lotniczym podjęto formowanie II dywizjonu lotniczego, a 8 eskadrę przemianowano na 23 eskadrę lotniczą[23].
W maju 1928 jednostka podporządkowana została dowódcy nowo powstałego 5 pułku lotniczego[20], przebazowana z lotniska rakowickiego w Krakowie na lotnisko w Lidzie i przemianowana na 54 eskadrę liniową. W 1933 pododdział przemianowany został na 51 eskadrę liniową. Jesienią tego roku, wraz z 53 eskadrą towarzyszącą, jednostka przeniesiona została do Wilna na lotnisko Porubanek i włączona w skład detaszowanego dywizjonu lotniczego. We wrześniu 1937 pododdział dyslokowany został ponownie do Lidy. W sierpniu 1939, po przeprowadzeniu mobilizacji alarmowej, jednostka przemianowana została na 51 eskadrę rozpoznawczą.
- Osobny artykuł:
Żołnierze eskadry
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Zygmunt_Herget.png/220px-Zygmunt_Herget.png)
Dowódcy eskadry[24][25] | ||
---|---|---|
Stopień | Imię i nazwisko | Okres pełnienia służby |
ppor. pil. | Zygmunt Herget | 16 I 1919 – VII 1919 |
ppor. pil. | Karol Chlupka | VII 1919 – IX 1919 |
rtm. pil. | Piotr Niżewski | IX 1919 – VIII 1920 |
por. pil. | August Menczak | VIII 1920 |
kpt. obs. | Edward Karaś | 17 VIII 1922 – 24 V 1923 |
kpt. obs. | Wiktor Zawadzki | od 24 V 1923 |
Personel latający okresu wojny polsko – bolszewickiej[26] | ||
Obserwatorzy | Piloci | |
por. obs. Wiktor Szandorowski | rtm. pil. Piotr Niżewski | |
por. obs. Henryk Tokarczyk | ppor. pil. Zygmunt Herget | |
por. obs. Stanisław Gołębiowski | por. pil. August Menczak | |
ppor. obs. Włodzimierz Pużyna | ppor. pil. Karol Chlupka | |
por. obs. Paweł Janeczko[27] | ppor. pil. Władysław Świątecki | |
ppor. obs. Leonard Komar | ppor. pil. Jan Neuman | |
ppor. obs. Olgierd Tuskiewicz | ppor. pil. Kazimierz Jesionowski | |
ppor. obs. Alfred Gürtler | ppor. pil. Stanisław Krajewski | |
ppor. obs. Bogdan Jałowiecki | ppor. pil. Paweł Janeczko | |
ppor. obs. Stanisław Borowy | ppor. pil. Franciszek Pytel | |
pchor. obs. Czesław Wajcht | ppor. pil. Kazimierz Tomaszewicz | |
pchor. obs. Henryk Gizaczyński | chor. pil. Józef Cagasek | |
pchor. obs. Walenty Marchlewski | chor. pil. Walerian Poznański | |
sierż. obs. Henryk Liefeldt[3] | chor. pil. Wacław Jurek | |
chor. pil. Stanisław Kolasiński | ||
chor. pil. Wacław Kujawa | ||
pchor. pil. Aleksander Choiński | ||
sierż. pil. Jan Szymański | ||
sierż. pil. Jan Wójcicki |
Wypadki lotnicze
[edytuj | edytuj kod]- 1 listopada 1923 w wypadku lotniczym zginął por. obs. Marian Łukomski, natomiast pilot zdołał się uratować[23].
- 5 lipca 1924 podczas oblotu samolotu Ansaldo A.300 zginęli por. obs. Karol Daszecki (14 eskadra) oraz por. pil. Jan Latawiec z 8 eskadry[23].
Samoloty eskadry
[edytuj | edytuj kod]Nazwy jednostki i daty sformowania, przeformowań i rozformowania | ||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
I 1919 | 1 eskadra łącznikowa | III 1919 | 8 eskadra wywiadowcza | I 1921 | 8 eskadra wywiadowcza | 1925 | 23 eskadra lotnicza | VII 1928 | 54 eskadra liniowa | VII 1933 | 51 eskadra liniowa | VIII 1939 | 51 eskadra rozpoznawcza | IX 1939 | ||
I Grupa Lotnicza | 1 pułk lotniczy | 2 pułk lotniczy | 5 pułk lotniczy | SGO „Narew” |
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ W tym czasie na Ukrainie toczyły się walki pomiędzy bolszewikami a Armią Denikina atakującą Armię Czerwoną od południa[7].
- ↑ Plan przydziału poszczególnych eskadr dla związków armijnych przed bitwą warszawską przedstawiał się następująco: 5 Armia – 1, 12 i 13 eskadra, 1 Armia – 8 i 9 eskadra, 2 Armia – 17 eskadra, 4 Armia – 3, 10 i 15 eskadra, 3 Armia – 2, 14 i 21 eskadra, 6 Armia – 5, 6 i 7 eskadra. Z planu tego nie zrealizowano przydziału 15 eskadry do 4 Armii oraz nie uwzględniono w nim przydziału eskadry toruńskiej do 2 Armii. Natomiast 16 i 19 eskadra pozostawały w odwodzie Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego[14].
- ↑ Zawieszenie broni zostało podpisane w Rydze 12 października 1920, a wchodziło w życie 18 października o 24.00[15].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Pawlak 1998 ↓, s. 17.
- ↑ a b c d Pawlak 1989 ↓, s. 179.
- ↑ a b Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 169.
- ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 44.
- ↑ Niestrawski 2017 ↓, s. II/83.
- ↑ a b c d e f Pawlak 1989 ↓, s. 180.
- ↑ Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 150.
- ↑ Bartel i in. 1978 ↓, s. 42.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 63.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 65.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 84.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 85.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 86.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 119.
- ↑ a b c Tarkowski 1991 ↓, s. 92.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 99-100.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 106.
- ↑ a b c Tarkowski 1991 ↓, s. 107.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 118.
- ↑ a b Brummer i Zawadzki 2000 ↓, s. 86.
- ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 180-181.
- ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 12.
- ↑ a b c Pawlak 1989 ↓, s. 181.
- ↑ Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 169–171.
- ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 179-181.
- ↑ Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 171.
- ↑ Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 170.
- ↑ Tarkowski 1991 ↓, s. 126.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Ryszard Bartel, Jan Chojnacki, Tadeusz Królikiewicz, Adam Kurowski: Z historii polskiego lotnictwa wojskowego 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.
- Wiktor Brummer, Wacław Zawadzki. Spis byłych oddziałów Wojska Polskiego. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 2 (183), 2000. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona. ISSN 1640-6281.
- Izydor Koliński: Regularne jednostki ludowego Wojska Polskiego (lotnictwo). Formowanie, działania bojowe, organizacja i uzbrojenie, metryki jednostek lotniczych. Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. Cz. 9. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.
- Mariusz Niestrawski: Polskie wojska lotnicze w okresie walk o granice państwa polskiego (1918–1921). Walka i demobilizacja. T. II. Oświęcim: Wydawnictwo NapoleonV, 2017. ISBN 978-83-65746-74-0.
- Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1989. ISBN 83-206-0760-4.
- Jerzy Pawlak: Pamięci lotników polskich 1918–1945. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 1998. ISBN 83-11-08786-5.
- Marian Romeyko (red.): Ku czci poległych lotników. Księga pamiątkowa. Warszawa: Wydawnictwo Komitetu Budowy Pomnika ku Czci Poległych Lotników, 1933.
- Krzysztof Tarkowski: Lotnictwo polskie w wojnie z Rosją Sowiecką 1919–1920. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1991. ISBN 83-206-0985-2. OCLC 69498511.
- 2 pułk lotniczy 1919-1929. Kraków: Drukarnia Polska Franciszka Zemanka, 1929.